پژوهشگاه حوزه و دانشگاه مطالعات اسلام و روانشناسی 2008-1103 20 41 2026 06 22 Effectiveness of an Educational Package Based on God-Oriented Spiritual Multidimensional Psychotherapy on Reducing Clinical Symptoms Resulting from Romantic Breakup: A Single-Case Study اثربخشی بسته آموزشی مبتنی بر درمان چندبعدی معنوی خداسو بر کاهش نشانگان بالینی ناشی از شکست عشقی: پژوهش مورد منفرد 115 165 2470 10.30471/psy.2026.11648.2398 FA مجتبی حافظی دانشجوی دکتری روانشناسی، گروه روانشناسی، پژوهشکده علوم رفتاری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران 0000-0001-8980-1714 مسعود جان بزرگی دکترای تخصصی، گروه روانشناسی، پژوهشکده علوم رفتاری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران 0000-0002-2984-3488 مسعود آذربایجانی دکترای تخصصی، گروه روانشناسی، پژوهشکده علوم رفتاری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران 0000-0002-4307-4240 Journal Article 2025 12 05 Extended Abstract Introduction and Objectives: “Romantic breakup” refers to the termination of a romantic relationship outside the framework of marriage, after which the individual, due to a deep sense of attachment, experiences severe anxiety and distress, sometimes accompanied by somatic symptoms (Rhoades et al., 2011). Given the complexity of romantic breakup and the fact that this phenomenon can simultaneously produce psychological, physical, behavioral, emotional, cognitive, and spiritual tensions in the individual (Akbarī et al., 2021), an effective intervention to reduce its clinical symptoms requires the application of a comprehensive and multidimensional therapy. In this regard, “God-oriented spiritual multidimensional psychotherapy,” first introduced by Jānbozorgī (1999), offers a comprehensive framework by combining Islamic teachings and Lazarus’s seven dimensions, and therefore may be appropriate for this purpose. In summary, the present study aims to assess and measure the effectiveness of the educational package based on God-oriented spiritual multidimensional psychotherapy, which was designed and validated by āfe ī (2025), in reducing clinical symptoms resulting from romantic breakup. Method: To investigate the effectiveness of the educational package, an experimental design using a “single-subject design” (single-case) was employed. In this study, a “multiple-baseline design” across subjects was utilized to examine more precisely the validity of attributing changes to the educational package and to strengthen experimental control (Riley-Tillman & Burns, 2009). The target population comprised all clients suffering from romantic breakup in 2024 who referred to the Ārāmesh Counseling Center in the city of Qom and sought counseling for treatment. Based on the inclusion criteria, three individuals were selected by purposeful sampling and, after obtaining consent, entered the educational package process. For implementation of the package, all three participants simultaneously entered the baseline phase. Participants underwent between three and seven baseline sessions randomly. The first baseline assessment was carried out at the end of the interview phase, and subsequent assessments were conducted weekly. The educational package was delivered individually on a weekly basis for 60 minutes to each participant. Each participant, in all sessions of the three phases—baseline, educational package, and follow-up—completed the Depression, Anxiety, Stress Scale (DASS) and the Love Trauma Inventory (LTI) to test the study hypothesis. According to Vannest et al. (2018), in data analysis to demonstrate statistical significance, the method of “visual analysis” of the data graphs was used, and to assess clinical significance, effect size was calculated. According to Lane and Gast (2014), visual analysis of the data was conducted by examining three important criteria for demonstrating the effectiveness of an intervention—”level,” “trend,” and “variability”—across different phases (baseline, intervention, and follow-up) and by comparing them across conditions. Visual analysis of the data graphs was performed at two levels: “within-condition analysis” and “between-condition analysis.” In examining effect size or efficacy, nonparametric methods including “percentage of non-overlapping data” (PND), “percentage of overlapping data” (POD), and “mean baseline reduction” (MBLR) were employed. Results: First, the applicability of the training package was examined through assessment of clinical client satisfaction. One hundred percent of clients attended the training and follow-up sessions, and 85 percent of them completed individual activities. According to the self-report questionnaire completed by clients, satisfaction with the training course was 90 percent. Ease of implementing the techniques was 80 percent, perceived usefulness of the techniques was 90 percent, and 80 percent of clients applied the techniques. The overall mean of criteria was 89 percent. Results of administering the Depression, Anxiety, Stress Scale (DASS) on its three subscales of depression, anxiety, and stress, in the raw scores section, showed that all three clients had high scores in the baseline phase on all three DASS scales, which decreased in the training package phase. Specifically, the percentage improvement of clients based on the Mean Baseline Reduction (MBLR) index on the DASS depression scale was 15.32 percent for the first client, 89.40 percent for the second client, and 18.55 percent for the third client, and the overall improvement for all three clients was 74.42 percent. On the DASS anxiety scale, it was 6.42 percent for the first client, 9.40 percent for the second client, and 74.50 percent for the third client, and the overall improvement for all three clients was 74.44 percent. On the DASS stress scale, it was 36.37 percent for the first client, 83.46 percent for the second client, and 3.56 percent for the third client, and the overall improvement for all three clients was 83.46 percent. To assess the effect size of the present study’s training package, two nonparametric indices including “percentage of non-overlapping data” (PND) and “percentage of overlapping data” (POD) were used. As shown, in all clients, a PND score above 80 percent indicates the training package was very effective. In the present study, the Love Trauma Inventory (LTI) of Rosse (1999) was used for pre-test, post-test, and follow-up measurement of romantic breakup clinical symptoms, and results showed that each of the three clients’ scores changed from the serious experience status of love trauma symptoms in the pre-test to a low degree in the post-test. Conclusion: According to the findings of this study, it can be concluded that the aforementioned training package can be effective and may be applied in psychological services for individuals experiencing romantic breakup. Given the increasing and stable baseline trend in the progression line for all clients, based on the Depression, Anxiety, Stress Scale (DASS), it is entirely possible to “predict” that had the intervention not begun, the level of clients’ clinical symptoms would have continued. Also, since the present intervention reversed the increasing or zero trends in the baseline line of all clients, one can speak of “verification” of the changes. On the other hand, because the intervention effect observed in the first individual was replicated in the second and third individuals, “replication” is demonstrated. With proof of an intervention’s effect, one can speak of its effect size; based on the findings of this study, the mean PND effect size indices based on the Depression, Anxiety, Stress Scale (DASS) in all three clients were greater than 71.85 percent, which indicates the training package was very effective. Acknowledgments: The authors express their gratitude to all study participants. Conflict of Interest: The authors declare no conflicts of interest. چکیده گسترده مقدمه و اهداف: «شکست عشقی» پایان یک رابطه عاشقانه (خارج از چارچوب ازدواج) است که در پی آن فرد به‎دلیل احساس وابستگی عمیق، دچار تجربه اضطراب و پریشانی شدید (گاهی با علائم جسمانی) می‎شود (رودز و همکاران، 2011). نظر به پیچیدگی شکست عشقی و آنکه این پدیده می‎تواند به‎طور همزمان تنش‎های روانی، جسمانی، رفتاری، هیجانی، شناختی و معنوی را در فرد پدید آورد ‏‏(اکبری و همکاران، 1400)، مداخله مؤثر به‎منظور کاهش نشانگان بالینی آن مستلزم به‎کارگیری درمانی جامع و چندبعدی است؛ در این راستا «درمان چندبعدی معنوی» (جان‎بزرگی، 1378) با ترکیب آموزه‎های اسلامی و ابعاد هفت‎گانه لازاروس چارچوبی فراگیر عرضه می‎کند که می‎تواند بدین جهت مناسب باشد. در یک جمع‎بندی کلی، پژوهشگر در مطالعه حاضر درصدد است اثربخشی بسته آموزشی مبتنی بر درمان چندبعدی معنوی بر کاهش نشانگان بالینی ناشی از شکست عشقی که از سوی حافظی (1404) طراحی و اعتبارسنجی‎شده، بر کاهش نشانگان بالینی ناشی شکست عشقی را سنجش و اندازه‎گیری کند. روش: به‎منظور بررسی اثربخشی بسته آموزشی از طرح آزمایشی به شیوه «تک‎آزمودنی» (مورد منفرد) استفاده شد. در این مطالعه از «طرح خط پایه چندگانه بین آزمودنی‎ها» بهره گرفته شد تا صحت انتساب تغییرات به بسته آموزشی و تثبیت کنترل تجربی با دقت بیشتری بررسی شود ‏‏(رایلی‎تیلمن و برنز، 2009). جامعه هدف شامل کلیه مراجعان دچار شکست عشقی در سال 1403 بودند که به مرکز مشاوره آرامش در شهر قم مراجعه کردند و متقاضی مشاوره برای درمان بودند. براساس ملاک‎های ورود سه نفر به‎شیوه «نمونه‎گیری هدفمند» انتخاب و با دریافت رضایت وارد فرایند آموزشی بسته شدند. برای اجرای بسته آموزشی، هر سه شرکت‎کننده به‎ صورت همزمان وارد مرحله «خط پایه» شدند. شرکت‎کنندگان بین 3 تا 7 جلسه خط پایه را به‎صورت تصادفی گذراندند. سنجش اول خط پایه در پایان مرحله مصاحبه و سایر سنجش‎ها به‎شکل هفتگی صورت گرفت. بسته آموزشی برای هرکدام از افراد به‎صورت هفتگی و انفرادی به مدت 60 دقیقه اجرا شد. هریک از شرکت‎کنندگان در تمام جلسات هر سه مرحله خط پایه، بسته آموزشی و پیگیری به مقیاس افسردگی، اضطراب و استرس (DASS) و پرسشنامه ضربه عشق (LTI) جهت سنجش فرضیه مطالعه پاسخ دادند. بنابر دیدگاه واننست و همکاران (2018) در تحلیل داده‎ها در راستای اثبات معناداری آماری از روش «تحلیل دیداری» نمودار داده‎ها و در بررسی معناداری بالینی از محاسبه «اندازه اثر» استفاده شده است. براساس دیدگاه لین و گاست (2014) تحلیل دیداری داده‎ها با بررسی سه ملاک مهم برای اثبات اثرگذار بودن یک مداخله شامل «سطح»، «روند» و «تغییرپذیری» در مراحل مختلف (خط پایه، مداخله و پیگیری) و مقایسه آنها در موقعیت‎های مختلف صورت گرفته است. تحلیل دیداری نمودار داده‎ها در دو سطح «تحلیل درون موقعیتی» و «تحلیل بین موقعیتی» انجام شده است. در بررسی اندازه اثر یا میزان امکان‎پذیری، روش‎های غیرپارامتری شامل «درصد داده‎های غیرهمپوش» (PND)، «درصد داده‎های همپوش» (POD) به‎کار گرفته شده است. نتایج: نخست، امکان کاربرد بسته آموزشی از راه بررسی رضایت بالینی مراجعان بررسی شد. 100 درصد مراجعان در جلسات آموزشی و پیگیری شرکت کرده و 85 درصد آنها فعالیت‎های فردی را انجام داده‎اند. بنابر پرسشنامه خودگزارشی که مراجعان پاسخ دادند، میزان رضایت از دوره آموزشی 90 درصد بود؛ همچنین میزان آسان بودن اجرای تکنیک‎ها، 80 درصد، میزان سودمندی تکنیک‎ها، 90 درصد و مراجعان 80 درصد از تکنیک‎ها را به ‎کار گرفتند. میانگین کل ملاک‎ها نیز 89 درصد بود. نتایج اجرای مقیاس DASS در سه زیرمقیاس افسردگی، اضطراب و استرس در بخش نمرات خام نشان داد که هر سه مراجع در مرحله خط پایه در هر سه مقیاس افسردگی، اضطراب و استرس DASS نمره‎ای بالا دارند که این نمره در مرحله بسته آموزشی کاهش یافته است؛ به‎طوری‎که درصد بهبودی مراجعان براساس شاخص کاهش میانگین خط پایه (MBLR) در مقیاس افسردگی DASS برای مراجع اول 15/32 درصد، برای مراجع دوم 89/40 درصد و برای مراجع سوم 18/55 درصد بوده و میزان بهبود کلی برای هر سه مراجع 74/42 درصد؛ در مقیاس اضطراب DASS برای مراجع اول 6/42 درصد، برای مراجع دوم 9/40 درصد و برای مراجع سوم 74/50 درصد بوده و میزان بهبود کلی برای هر سه مراجع 74/44 درصد و در مقیاس استرس DASS برای مراجع اول 36/37 درصد، برای مراجع دوم 83/46 درصد و برای مراجع سوم 3/56 درصد بوده و میزان بهبود کلی برای هر سه مراجع 83/46 درصد بوده است. جهت بررسی اندازه اثر بسته آموزشی پژوهش حاضر از دو شاخص غیرپارامتریک شامل «درصد داده‎های غیرهمپوش» (PND) و «درصد داده‎های همپوش»(POD) استفاده شد. همان‎طور که مشخص است در تمام مراجعان، نمره بالاتر از 80 درصد در شاخص PND، بیانگر بسیار مؤثر بودن بسته آموزشی بود. در مطالعه حاضر از پرسشنامه ضربه عشق راس (1999)، جهت پیش‎آزمون، پس‎آزمون و پیگیری میزان نشانگان شکست عشقی استفاده شد که نتایج نشان داد نمره هر سه مراجع در مرحله پیش‎آزمون در وضعیت تجربه جدی نشانگان ضربه عشق به درجه پایین در مرحله پس‎آزمون تغییر کرده است. بحث و نتیجه‎گیری: با توجه به یافته‎های این مطالعه می‎توان نتیجه گرفت که بسته آموزشی یادشده می‎تواند اثربخش باشد و می‎توان آن را جهت خدمات روان‎شناختی به افراد دچار شکست عشقی به‎کار گرفت. با توجه به روند افزایشی و ثابت خط پیشرفت در خط پایه همه مراجعان براساس مقیاس افسردگی، اضطراب و استرس، می‎توان کاملاً «پیش‎بینی» کرد چنانچه مداخله آغاز نمی‎شد، سطح نشانگان بالینی مراجعان همچنان ادامه می‎یافت؛ همچنین با توجه به اینکه مداخله حاضر روند افزایشی یا صفر در خط پایه همه مراجعان را معکوس کرده است، می‎توان از «تأیید» تغییرات سخن گفت. از سوی دیگر با توجه به آنکه اثر مداخله مشاهده شده با فرد اول در فرد دوم و سوم نیز تکرار شده است، «تکرارپذیری» اثبات می‎شود. با اثبات تأثیر یک مداخله می‎توان از اندازه اثر آن سخن گفت؛ براساس یافته‎های حاصل از این مطالعه، میانگین شاخص‎های اندازه اثر PND براساس مقیاس افسردگی، اضطراب و استرس DASS در هر سه مراجع بیشتر 71/85 درصد بوده که این امر نشان می‎دهد بسته آموزشی بسیار مؤثر بوده است. تقدیر و تشکر: از تمامی شرکت‎کنندگان در این مطالعه قدردانی می‎شود. تعارض منافع: براساس اظهار نویسندگان، این مقاله هیچ‎گونه تعارض منافعی نداشته است.

https://islamicpsy.rihu.ac.ir/article_2470_8c81bcc247990cc06559800a83a7805f.pdf