پژوهشگاه حوزه و دانشگاه مطالعات اسلام و روانشناسی 2008-1103 20 40 2026 03 21 The Effectiveness of the Coping Cat Program on Anxiety, Emotion Regulation, and Resilience of Anxious Children بررسی روش گربه‎مقابله‎ای بر اضطراب، تنظیم هیجان و تاب‎آوری کودکان مضطرب 159 193 2499 10.30471/psy.2026.11414.2370 FA سمانه فهمیده دانشجوی دکتری روان‎شناسی، دانشکده روان‎شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه سمنان، سمنان ایران 0009-0009-9359-1682 پروین رفیعی نیا دانشیار، گروه روان‎شناسی، دانشکده روان‎شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران 0000-0003-2771-1630 پرویز صباحی دانشیار، گروه روان‎شناسی، دانشکده روان‎شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران 0000-0001-6654-1289 Journal Article 2025 10 03 <strong>Extended Abstract </strong><br /><strong> </strong><br /><strong>Introduction and Objectives:</strong> Anxiety disorders are among the most common psychological problems in childhood and can have significant consequences on children’s emotional, social, and academic development. The persistence of anxiety in childhood not only disrupts the child’s daily functioning but also increases the risk of psychological disorders in adolescence and adulthood. Therefore, identifying and implementing effective, evidence-based therapeutic interventions for anxious children is of particular importance.<br />Cognitive-behavioral therapy (darmān-i shinākhtī-raftārī) is considered one of the most effective approaches in treating childhood anxiety, and structured protocols have been developed in this area, among which the “Coping Cat” program (Barnāmih-ʾi Gurbih-Muqābilihʾī) is one of the most well-known. This program is designed with a focus on teaching cognitive and behavioral skills, identifying dysfunctional thoughts, gradual exposure to anxiety-provoking situations, and strengthening self-efficacy (khwudkārāmdī).<br />In recent years, new approaches in the field of child mental health have emphasized going beyond merely reducing pathological symptoms and have considered positive psychological variables such as resilience and emotion regulation as important outcomes of therapeutic intervention. Resilience (tābāvarī) refers to the child’s ability to adapt effectively to stressful conditions and plays an important protective role against the negative consequences of anxiety. Emotion regulation (tanẓīm-i hiʿjān) is also one of the fundamental components of children’s emotional development, and deficits in it are closely related to the severity and persistence of anxiety.<br />Despite abundant evidence on the effectiveness of the Coping Cat program in reducing childhood anxiety, few studies have simultaneously examined the effect of this intervention on resilience and emotion regulation, and this research gap is even more pronounced in the Iranian cultural context. Accordingly, the aim of the present study was to investigate the effectiveness of cognitive-behavioral therapy based on the Coping Cat program on anxiety, resilience, and emotion regulation in children aged 8 to 12 years.<br /><strong>Method:</strong> This research was a quasi-experimental study (nīmi-tajribī) with a pre-test, post-test, and three-month follow-up design with a control group. The statistical population consisted of children aged 8 to 12 years with anxiety symptoms residing in Qom during the 2023-2024 academic year.<br />Initial screening: The Spence Children’s Anxiety Scale (SCAS; parent and child forms) was used. Children who scored above the cut-off point for this scale were entered into the next stage.<br />Participants: After reviewing inclusion and exclusion criteria, 24 eligible children were randomly assigned to two groups: experimental and control (12 children per group).<br />Inclusion criteria: age range of 8 to 12 years and the presence of anxiety symptoms.<br />Exclusion criteria: children with comorbid psychological disorders or those receiving other concurrent treatments were excluded from the study.<br />Intervention: The experimental group received cognitive-behavioral therapy based on the Coping Cat program in the form of 16 individual sessions. The sessions included teaching emotion identification, cognitive restructuring (bāzsāzī-yi shinākhtī), teaching coping skills, gradual exposure practice to anxiety-provoking situations, and strengthening problem-solving skills.<br />Control group: The control group was placed on a waiting list during the research period and received no intervention.<br />Research instruments:<br /><br />Spence Children’s Anxiety Scale (SCAS)<br />Child and Youth Resilience Measure (CYRM)<br />Cognitive Emotion Regulation Questionnaire for Children (CERQ-K)<br /><br />Data collection: Data were collected at three stages: pre-test, post-test, and three-month follow-up.<br />Data analysis: Mixed analysis of variance with repeated measures (taḥlīl-i wāriāns-i āmīkhtih bā andāzihgīrī-i mukarrar) was used.<br /><strong>Results</strong>: Anxiety: The results of data analysis showed that cognitive-behavioral therapy based on the Coping Cat program had a significant effect on reducing anxiety in the experimental group compared to the control group at the post-test stage, and this reduction was maintained at the three-month follow-up stage. This finding indicates the sustained effectiveness of this intervention in reducing anxiety symptoms in children aged 8 to 12 years.<br />Resilience: The results related to resilience showed that resilience scores in the experimental group increased compared to the control group at the post-test stage, although this difference was at the borderline level of statistical significance (P = 0.051). However, at the three-month follow-up stage, the increase in resilience in the experimental group reached a statistically significant level, and a significant difference was observed with the control group.<br />Emotion regulation: The results regarding emotion regulation showed that although emotion regulation scores in the experimental group showed relative improvement compared to the control group at the post-test and follow-up stages, these changes were not statistically significant. These findings indicate that the Coping Cat program, in its current implementation, did not have a significant effect on improving children’s emotion regulation, although a trend toward improvement was observed.<br /><strong>Discussion and Conclusion: </strong>Anxiety: The findings showed that cognitive-behavioral therapy based on the Coping Cat program is an effective intervention in reducing anxiety symptoms in children aged 8 to 12 years, and this effectiveness was maintained at the three-month follow-up stage. This result is consistent with a large body of previous research confirming the effectiveness of cognitive-behavioral therapies as the first-line intervention for childhood anxiety disorders. It seems that teaching skills such as emotion identification, cognitive restructuring, and gradual exposure to anxiety-provoking situations plays an important role in reducing avoidance, increasing the sense of control, and reducing anxious arousal in children.<br />Resilience: The results regarding resilience showed that the effect of Coping Cat therapy was at the borderline level of significance at the post-test stage but reached statistical significance at the three-month follow-up stage. This pattern may indicate the gradual nature of resilience formation. Unlike anxiety symptoms, which may respond relatively quickly to intervention, resilience is a complex and process-oriented construct that requires time for practice, generalization, and internalization of skills in real-life situations. Therefore, the significant increase in resilience at the follow-up stage may indicate that after the end of therapy sessions, children gradually used the learned skills in interaction with stressful situations and experienced more effective adaptation abilities.<br />Emotion regulation: The absence of a significant effect of the Coping Cat program on children’s emotion regulation is a noteworthy finding. Although relative improvement was observed in the mean scores of emotion regulation, these changes did not reach statistical significance. This result may indicate that although the Coping Cat program indirectly addresses some emotional aspects, it does not specifically focus on teaching emotion regulation skills. Therefore, to achieve significant improvement in this construct, supplementary interventions with a direct emphasis on teaching emotion identification, acceptance, and regulation may be needed.<br />Overall conclusion: The results of this study emphasize the importance of using structured cognitive-behavioral interventions in the treatment of childhood anxiety and show that the Coping Cat program, in addition to reducing anxiety, can contribute to increasing children’s resilience in the long term. These findings can provide practical guidance for therapists, counselors, and child mental health specialists in designing more effective interventions and pave the way for future research toward combining this program with emotion regulation-enhancing approaches.<br /><strong>Acknowledgement: </strong>We hereby express our gratitude to all the children and parents who made this research possible through their participation, as well as to the Counseling Center of the Qom Province Education Department. This research was conducted without specific financial support.<br /><strong>Conflict of Interest: </strong>The authors of this article declare that there is no conflict of interest in conducting and publishing this research. <strong>چکیده گسترده</strong><br /><strong>مقدمه و اهداف: </strong>اختلالات اضطرابی از شایع‎ترین مشکلات روان‎شناختی دوران کودکی هستند و می‎توانند پیامدهای قابل‎توجهی بر رشد هیجانی، اجتماعی و تحصیلی کودکان داشته باشند. تداوم اضطراب در کودکی نه‎تنها عملکرد روزمره کودک را مختل می‎کند، بلکه خطر بروز اختلالات روان‎شناختی در نوجوانی و بزرگسالی را نیز افزایش می‎دهد؛ ازاین‎رو شناسایی و به‎کارگیری مداخلات درمانی مؤثر و مبتنی بر شواهد برای کودکان مضطرب از اهمیت ویژه‎ای برخوردار است. درمان شناختی ـ رفتاری یکی از اثربخش‎ترین رویکردها در درمان اضطراب کودکان به شمار می‎رود و پروتکل‎های ساختارمندی در این حوزه تدوین شده‎اند که برنامه «گربه‎مقابله‎ای» (Coping Cat) از جمله شناخته‎شده‎ترین آنهاست. این برنامه با تمرکز بر آموزش مهارت‎های شناختی، رفتاری، شناسایی افکار ناکارآمد، مواجهه تدریجی با موقعیت‎های اضطراب‎زا و تقویت خودکارآمدی طراحی شده است. در سال‎های اخیر، رویکردهای نوین در حوزه سلامت روان کودک بر اهمیت فراتر رفتن از کاهش صرف نشانه‎های آسیب‎شناختی تأکید دارند و متغیرهای مثبت روان‎شناختی مانند تاب‎آوری و تنظیم هیجان را به‎عنوان پیامدهای مهم مداخله درمانی مدنظر قرار می‎دهند. تاب‎آوری به توانایی کودک برای سازگاری مؤثر با شرایط استرس‎زا اشاره دارد و نقش محافظتی مهمی در برابر پیامدهای منفی اضطراب ایفا می‎کند. تنظیم هیجان نیز یکی از مؤلفه‎های اساسی رشد هیجانی کودک است و نقص در آن با شدت و تداوم اضطراب ارتباط نزدیکی دارد. با وجود شواهد فراوان درباره اثربخشی درمان گربه‎مقابله‎ای در کاهش اضطراب کودکان، پژوهش‎های اندکی به بررسی همزمان اثر این مداخله بر تاب‎آوری و تنظیم هیجان پرداخته‎اند و در بافت فرهنگی ایران این خلأ پژوهشی برجسته‎تر است؛ بر این اساس هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی درمان شناختی ـ رفتاری مبتنی بر برنامه گربه‎مقابله‎ای بر اضطراب، تاب‎آوری و تنظیم هیجان کودکان ۸ تا ۱۲ ساله بود.<br /><strong>روش:</strong> پژوهش حاضر از نوع نیمه‎آزمایشی با طرح پیش‎آزمون ـ پس‎آزمون و پیگیری سه‎ماهه همراه با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل کودکان ۸ تا ۱۲ ساله دارای نشانه‎های اضطرابی ساکن شهر قم در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ بود. در مرحله نخست، غربالگری اولیه با استفاده از مقیاس اضطراب کودکان اسپنس (فرم والد و فرم کودک) انجام شد و کودکانی که نمره‎ای بالاتر از خط برش این مقیاس به دست آوردند، وارد مرحله بعد شدند. پس از بررسی معیارهای ورود و خروج، ۲۴ کودک واجد شرایط به‎صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه ۱۲ نفر) گمارده شدند. معیارهای ورود شامل دامنه سنی ۸ تا ۱۲ سال و وجود نشانه‎های اضطرابی بود و کودکانی که دارای اختلالات روان‎شناختی همبود یا دریافت همزمان درمان‎های دیگر بودند از مطالعه کنار گذاشته شدند. گروه آزمایش درمان شناختی ـ رفتاری مبتنی بر برنامه گربه‎مقابله‎ای را در قالب شانزده جلسه انفرادی دریافت کرد. این جلسات شامل آموزش شناسایی هیجان‎ها، بازسازی شناختی، آموزش مهارت‎های مقابله‎ای، تمرین مواجهه تدریجی با موقعیت‎های اضطراب‎زا و تقویت مهارت‎های حل مسئله بود. گروه کنترل در طول دوره پژوهش در فهرست انتظار قرار داشت و مداخله‎ای دریافت نکرد. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس اضطراب کودکان اسپنس، مقیاس تاب‎آوری کودک و نوجوان (CYRM)  و پرسشنامه تنظیم شناختی هیجان نسخه کودک (CERQ-K) بود. داده‎ها در سه مرحله پیش‎آزمون، پس‎آزمون و پیگیری سه‎ماهه جمع‎آوری و برای تحلیل داده‎ها از تحلیل واریانس آمیخته با اندازه‎گیری مکرر استفاده شد.<br />یافته‎ها: نتایج تحلیل داده‎ها نشان داد که درمان شناختی-رفتاری مبتنی بر برنامه گربه‎مقابله‎ای تأثیر معناداری بر کاهش اضطراب کودکان گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل در مرحله پس‎آزمون داشت و این کاهش در مرحله پیگیری سه‎ماهه نیز حفظ شد. این یافته بیانگر اثربخشی پایدار این مداخله در کاهش نشانه‎های اضطرابی کودکان ۸ تا ۱۲ ساله است؛ همچنین نتایج مربوط به تاب‎آوری نشان داد که نمرات تاب‎آوری در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل در مرحله پس‎آزمون افزایش یافت، هرچند این تفاوت در سطح مرزی معناداری آماری قرار داشت <br />(۰.۰۵۱= P). با این حال در مرحله پیگیری سه‎ماهه، افزایش تاب‎آوری در گروه آزمایش به سطح معنادار آماری رسید و تفاوت معناداری با گروه کنترل مشاهده شد. نتایج در مورد تنظیم هیجان نشان داد که اگرچه نمرات تنظیم هیجان در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل در مراحل پس‎آزمون و پیگیری بهبود نسبی داشت، اما این تغییرات از نظر آماری معنادار نبود. این یافته‎ها گویای آن است که برنامه گربه‎مقابله‎ای در چارچوب اجرای حاضر، تأثیر معناداری بر بهبود تنظیم هیجان کودکان نداشته است، هرچند روند تغییرات به سمت بهبود مشاهده شد.<br /><strong>بحث و نتیجه</strong><strong>‎</strong><strong>گیری: </strong>یافته‎های پژوهش نشان داد که درمان شناختی ـ رفتاری مبتنی بر برنامه گربه‎مقابله‎ای مداخله‎ای مؤثر در کاهش نشانه‎های اضطرابی کودکان ۸ تا ۱۲ ساله است و این اثربخشی در مرحله پیگیری سه‎ماهه نیز حفظ می‎شود. این نتیجه با بخش گسترده‎ای از پژوهش‎های پیشین همسو است که اثربخشی درمان‎های شناختی-رفتاری را به‎عنوان خط اول مداخله در اختلالات اضطرابی کودکان تأیید کرده‎اند. به نظر می‎رسد آموزش مهارت‎های شناسایی هیجان، بازسازی شناختی و مواجهه تدریجی با موقعیت‎های اضطراب‎زا، نقش مهمی در کاهش اجتناب، افزایش احساس کنترل و کاهش برانگیختگی اضطرابی کودکان ایفا می‎کند. نتایج درباره تاب‎آوری نشان داد اثر درمان گربه‎مقابله‎ای در مرحله پس‎آزمون در سطح مرزی معناداری قرار داشت، اما در مرحله پیگیری سه‎ماهه به سطح معناداری آماری رسید. این الگو می‎تواند بیانگر ماهیت تدریجی شکل‎گیری تاب‎آوری باشد. تاب‎آوری برخلاف نشانه‎های اضطرابی که ممکن است نسبتاً سریع به مداخله پاسخ دهند، سازه‎ای پیچیده و فرایندی است که نیازمند زمان برای تمرین، تعمیم و درونی‎سازی مهارت‎ها در موقعیت‎های واقعی زندگی است؛ ازاین‎رو افزایش معنادار تاب‎آوری در مرحله پیگیری می‎تواند نشان‎دهنده آن باشد که کودکان پس از پایان جلسات درمانی، به‎تدریج از مهارت‎های آموخته‎شده در تعامل با موقعیت‎های استرس‎زا استفاده کرده و توانایی سازگاری مؤثرتری را تجربه کرده‎اند. در مقابل، عدم مشاهده تأثیر معنادار درمان گربه‎مقابله‎ای بر تنظیم هیجان کودکان، یافته‎ای قابل تأمل است. اگرچه بهبود نسبی در میانگین نمرات تنظیم هیجان مشاهده شد، ولی این تغییرات به سطح معنادار آماری نرسید. این نتیجه می‎تواند بیانگر آن باشد که برنامه گربه‎مقابله‎ای، اگرچه به‎طور غیرمستقیم به برخی جنبه‎های هیجانی می‎پردازد، اما به‎صورت اختصاصی بر آموزش مهارت‎های تنظیم هیجان تمرکز ندارد. بنابراین برای بهبود معنادار این سازه، ممکن است نیاز به مداخلات مکمل با تأکید مستقیم بر آموزش شناسایی، پذیرش و تنظیم هیجان‎ها باشد. درمجموع نتایج این پژوهش بر اهمیت استفاده از مداخلات شناختی ـ رفتاری ساختارمند در درمان اضطراب کودکان تأکید دارد و نشان می‎دهد که برنامه گربه‎مقابله‎ای، افزون بر کاهش اضطراب می‎تواند در بلندمدت به افزایش تاب‎آوری کودکان کمک کند. این یافته‎ها می‎توانند راهنمایی کاربردی برای درمانگران، مشاوران و متخصصان سلامت روان کودک در طراحی مداخلات مؤثرتر باشند و زمینه را برای پژوهش‎های آینده در جهت ترکیب این برنامه با رویکردهای تقویت‎کننده تنظیم هیجان فراهم سازند.<br /><strong>تقدیر و تشکر: </strong>بدین‎وسیله از تمامی کودکان و والدینی که با مشارکت خود امکان اجرای این پژوهش را فراهم کردند و همچنین مرکز مشاوره آموزش و پرورش استان قم قدردانی می‎شود. این پژوهش بدون دریافت حمایت مالی خاص انجام شده است.<br /><strong>تعارض منافع</strong>: نویسندگان این مقاله اعلام می‎کنند که هیچ‎گونه تعارض منافعی در انجام و انتشار این پژوهش وجود ندارد. https://islamicpsy.rihu.ac.ir/article_2499_54f5207e3be9097b0ac7197eb991ee52.pdf