مدل مفهومی عوامل طلاق مبتنی بر قرآن: تحلیل محتوای کیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته روانشناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

2 استاد، روانشناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

3 استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران

4 دانشیار، روانشناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.30471/psy.2026.11587.2391

چکیده

چکیده گسترده
مقدمه و اهداف: طلاق به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تحولات منفی در ساختار خانواده، پیامدهای گسترده‌ای برای سلامت روان همسران، کارکردهای عاطفی خانواده و ثبات فرهنگی اجتماعی جوامع به همراه دارد. یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهد که این پدیده با افزایش آشفتگی‌های روان‌شناختی، کاهش کیفیت زندگی و تضعیف پیوندهای عاطفی همراه است و آثار آن صرفاً محدود به زوجین نبوده، بلکه فرزندان و نظام اجتماعی را نیز دربر می‌گیرد. در دهه‌های اخیر، هم در جوامع صنعتی و هم در ایران، میزان طلاق روند افزایشی داشته و هم‌زمان نگرش‌ها و هنجارهای مرتبط با آن دستخوش تغییر شده است؛ به‌ گونه‌ای که عادی‌شدن طلاق، کاهش قبح اجتماعی و تحول ارزش‌ها و انتظارات زناشویی، تصمیم‌گیری در این زمینه را تسهیل کرده است. ادبیات پژوهش گویای آن است که طلاق پدیده‌ای پیچیده و چندبعدی است که از برهم‌کنش عوامل فردی، روان‌شناختی، ارتباطی، اجتماعی، فرهنگی و ارزشی شکل می‌گیرد. با وجود گستردگی مطالعات، بخش قابل‌توجهی از پژوهش‌های موجود یا مبتنی بر رویکردهای کمّی و اثبات‌گرایانه بوده‌اند، یا مجموعه‌ای پراکنده از متغیرهای مؤثر را گزارش کرده‌اند، بدون آنکه به ارائه یک چارچوب مفهومی منسجم و مبتنی بر بافت فرهنگی دینی بپردازند. با توجه به نقش محوری دین در شکل‌دهی باورها، نگرش‌ها و الگوهای رفتاری زوجین در جوامع اسلامی و ظرفیت غنی قرآن کریم در تبیین روابط زناشویی، پژوهش حاضر با هدف طراحی یک مدل مفهومی از عوامل مؤثر بر طلاق براساس تحلیل محتوای کیفی آیات قرآن و روایات تفسیری انجام شده است. این پژوهش می‌کوشد با استخراج و صورت‌بندی نظام‌مند مفاهیم مرتبط با طلاق از متن قرآن، چارچوبی مفهومی ارائه دهد که بتواند ابعاد بنیادین و تأثیرگذار این پدیده را از منظر دینی تبیین کند و زمینه نظری لازم برای پژوهش‌های آتی و طراحی مداخلات آموزشی و درمانی متناسب با بافت فرهنگی دینی جامعه اسلامی را فراهم سازد.
روش: این پژوهش با بهره‌گیری از راهبرد اکتشافی متوالی و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی انجام شد. راهبرد اکتشافی متوالی مشتمل بر دو مرحله گردآوری و تحلیل داده‌هاست و برای کشف و صورت‌بندی مفاهیم در حوزه‌های کمتر مدل‌سازی‌شده کاربرد دارد. چارچوب تحلیل محتوای کیفی براساس الگوی چهارمرحله‌ای بنگستون شامل برنامه‌ریزی، گردآوری داده‌ها، تحلیل داده‌ها و گزارش نتایج اتخاذ شد. در مرحله برنامه‌ریزی، هدف پژوهش تدوین مدل مفهومی عوامل طلاق براساس قرآن تعیین شد که واحد تحلیل شامل آیات قرآن، روایات تفسیری و فقره‌هایی از آنها بود. راهبرد تحلیل به‌صورت استقرائی و با تمرکز همزمان بر معانی آشکار و پنهان انجام گرفت. جامعه متنی پژوهش کلیه گزاره‌های توصیفی و تبیینی قرآن کریم و روایات مرتبط با آیات طلاق بود. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و گزینشی و با واحد نمونه‌گیری «مضمون» انجام شد و فرایند انتخاب داده‌ها تا دستیابی به اشباع ادامه یافت. استخراج داده‌ها با جستجوی حوزه واژگانی مرتبط، متضاد و ناظر به زوجیت با استفاده از نرم‌افزارهای «جامع التفاسیر» و «جامع الاحادیث نور» صورت گرفت که درنهایت پانصد گزاره قرآنی و روایی انتخاب شد. روایات تفسیری به‌عنوان شواهد مؤید از منابع معتبر حدیثی استخراج و براساس معیار درجه‌بندی منابع حدیثی غربال شدند. تحلیل داده‌ها در چهار گام ازمتن‌گیری، به‌متن‌دهی، مقوله‌بندی و یکپارچه‌سازی انجام شد که شامل شناسایی واحدهای معنایی، کدگذاری، تشکیل زیرمقوله‌ها و مقوله‌ها و درنهایت دستیابی به مدل مفهومی بود. برای اطمینان از روایی و استحکام یافته‌ها از معیارهای اعتبارپذیری، انتقال‌پذیری، تأییدپذیری و اتکاپذیری لینکلن و گوبا استفاده شد؛ همچنین توافق کارشناسان متخصص علوم اسلامی و روان‌شناسی درباره ساختار مقوله‌ها و درون‌مایه‌ها ارزیابی گردید.
نتایج: یافته‌های پژوهش نشان داد فرایند تحلیل محتوای کیفی قرآن و روایات تفسیری از راه کدگذاری باز به استخراج ۸۵۰ کد باز انجامید. این کدها پس از ادغام واحدهای معنایی مشابه در قالب ۹۵ زیرمقوله و سپس در سطحی انتزاعی‌تر در ۳۳ مقوله سازمان‌دهی شدند. در گام بعد، مقوله‌ها براساس روابط معنایی، تقدم و تأخر مفهومی و نقش تبیینی آنها در منطق درونی متون در قالب سیزده درون‌مایه یکپارچه شدند. درنهایت مطابق مرحله «یکپارچه‌سازی» در الگوی بنگستون، درون‌مایه‌ها در سطح بالاتری در پنج بعد اصلی سامان یافتند که ساختار مدل مفهومی عوامل طلاق را شکل می‌دهد. این پنج بعد شامل عوامل بنیادین، بسترهای ادراکی، کانون بحران، عوامل تعدیل‌گر و الگوهای مواجهه است. عوامل بنیادین ناظر بر ریشه‌های زیرین تعارض زناشویی بوده، و بر دو محور «ازدواج نادرست» و «ناپایداری مبدأ ادراک‌شده» استوار است. بسترهای ادراکی به فرایندهای ناکارآمد پنداره‌سازی و پردازش تحریف‌شده مسائل زناشویی اشاره دارد که زمینه‌ساز کژفهمی و نارضایتی متقابل می‌شود. کانون بحران، ماهیت درونی فرسایش رابطه را از راه دو مؤلفه «سرخوردگی» و «دلزدگی» تبیین می‌کند. عوامل تعدیل‌گر، شامل خودفروروی، بی‌تفاوتی یا مداخله ناکارآمد اطرافیان و شکل‌گیری روابط عاطفی جایگزین، مسیر تشدید یا مهار بحران را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. درنهایت الگوهای مواجهه بیانگر راهبردهای زوجین در آستانه طلاق است که شامل دوگانگی، سرکشی، متارکه و اقدام به طلاق می‌شود. روایی مدل مفهومی با استفاده از شاخص‌های CVI و CVR و نظر نُه کارشناس متخصص تأیید شد و نتایج گویای تناسب و ضرورت مطلوب تمامی ابعاد و درون‌مایه‌های مدل است.
بحث و نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش نشان داد مدل مفهومی عوامل طلاق در قرآن از پنج بعد اساسی شامل عوامل بنیادین، بسترهای ادراکی، کانون بحران، عوامل تعدیل‌گر و الگوهای مواجهه تشکیل شده است. در سطح تحلیلی پایین‌تر، این مدل بیانگر نُه عامل اصلی شکل‌گیری طلاق است که در تعامل با یکدیگر، مسیر فرسایش رابطه زناشویی را تبیین می‌کنند. نتایج پژوهش حاضر، همسو با مطالعات داخلی و بین‌المللی بر چندبعدی بودن و پیچیدگی پدیده طلاق تأکید دارد؛ با این حال، تمایز اساسی این مدل در تعیین نقطه آغاز تعارض زناشویی است. برخلاف بسیاری از الگوهای رایج که شکاف عاطفی را نقطه شروع طلاق می‌دانند، یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد ریشه‌های اولیه تعارض در عوامل بنیادین، به‌ویژه ازدواج نادرست و اختلال در نظام ادراک و معناپردازی همسران نهفته است. در این چارچوب، احساس درماندگی و دلزدگی به‌عنوان کانون بحران، پیامد تداوم ادراک‌های ناکارآمد و پردازش‌های تحریف‌شده در تعامل زوجین برداشت می‌شود؛ از سوی دیگر نقش عوامل تعدیل‌گر در تشدید یا مهار مسیر طلاق، نشان‌دهنده اهمیت زمینه‌های فردی، بین‌فردی و اجتماعی در تصمیم‌گیری نهایی زوجین است. افزون بر این، شناسایی الگوهای متنوع مواجهه با طلاق بیانگر آن است که همسران در آستانه جدایی، راهبردهای یکسانی اتخاذ نمی‌کنند و این تفاوت‌ها باید در مداخلات روان‌شناختی مورد توجه قرار گیرد. درمجموع مدل مفهومی پیشنهادی با تأکید بر نقش باورهای بنیادین، ادراک مسئله و عاملیت اخلاقی، چارچوبی منسجم برای فهم عمیق‌تر عوامل طلاق فراهم می‌آورد و می‌تواند مبنایی نظری برای پیشگیری، مداخله و تصمیم‌گیری آگاهانه در فرایند طلاق باشد.
تقدیر و تشکر: این مقاله برگرفته از رساله دکتری نویسنده در گروه روان‌شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه است. نویسنده مراتب سپاس خود را از اساتید راهنما و مشاور، کارشناسان متخصص و اعضای گروه روان‌شناسی ابراز می‌دارد که این پژوهش با همکاری و حمایت‌های ارزشمند آنها به سرانجام رسید.
تعارض منافع: نویسنده اعلام می‌کند در تهیه و انتشار این مقاله هیچ‌گونه تعارض منافع مالی، شخصی یا حرفه‌ای وجود ندارد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Conceptual Model of Divorce Determinants in the Quran: A Qualitative Content Analysis

نویسندگان [English]

  • Ali Bayat 1
  • Masoud Janbozorgi 2
  • Hamid Rafiee Honar 3
  • Hojjatollah Farahani 4
1 PhD in Psychology, Research Institute of Hawzah and University, Qom, Iran
2 Professor, Department of Psychology, Research Institute of Hawzah and University, Qom, Iran
3 . Faculty Member, Institute of Islamic Sciences and Culture, Qom, Iran
4 Associate Professor, Department of Psychology, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Extended Abstract
 
Introduction and Objectives: Divorce is considered one of the most significant adverse transformations in the family system, with far-reaching consequences for spouses’ mental health, emotional functioning, and the cultural and social stability of societies. Empirical evidence indicates that divorce is associated with increased psychological distress, reduced quality of life, and weakened emotional bonds, affecting not only couples but also children and the broader social system. In recent decades, divorce rates have increased both in industrialized societies and in Iran, accompanied by notable shifts in attitudes and norms toward divorce. The normalization of divorce, reduction of social stigma, and changes in marital values and expectations have contributed to the growing prevalence of divorce-related decisions.
The research literature suggests that divorce is a complex and multidimensional phenomenon arising from the interaction of individual, psychological, relational, social, cultural, and value-based factors. Despite the extensive body of research, many existing studies rely on positivist quantitative approaches or present fragmented lists of determinants, rather than offering an integrated conceptual framework grounded in the cultural and religious context.
Given the central role of religion in shaping beliefs, attitudes, and marital behaviors in Islamic societies, and considering the rich conceptual resources of the Qur’an regarding marital relations, conflict, and separation, the present study aims to develop a conceptual model of factors influencing divorce based on qualitative content analysis of Qur’anic verses and interpretive narrations (ravāyāt-i tafsīrī). By systematically extracting and organizing divorce-related concepts from the Qur’an, this study seeks to provide a coherent conceptual framework that elucidates the key dimensions of divorce from a religious perspective and offers a theoretical foundation for future research as well as for the development of culturally and religiously congruent educational and therapeutic interventions.
Method: This study employed an exploratory sequential strategy (rāhburd-i iktishāfī-yi mutavālī) using qualitative content analysis to develop a conceptual model of factors influencing divorce based on the Qur’an. The exploratory sequential approach involves two main phases—data collection and data analysis—and is particularly suitable for conceptual exploration in under-theorized domains.
Qualitative Content Analysis Framework: Bengtsson’s four-stage framework was adopted: planning, data collection, data analysis, and reporting.

Planning phase: The research objective was defined as constructing a conceptual model of divorce factors grounded in Qur’anic texts. The unit of analysis included Qur’anic verses, interpretive narrations, or relevant segments thereof. An inductive analytic approach was adopted, focusing on both manifest and latent meanings.
Data collection: The textual corpus consisted of all descriptive and explanatory Qur’anic statements related to divorce and associated interpretive narrations. Purposive and selective sampling was applied, with “theme” considered the sampling unit. Data collection continued until conceptual saturation (ishbāʿ-i naẓarī) was achieved. Lexical-domain searching was conducted using the Jāmiʿ al-Tafāsīr and Jāmiʿ al-Aḥādīth Nūr software packages, covering divorce-related, contrastive, and marital-related terms. This process yielded 500 Qur’anic and narrative statements. Interpretive narrations were included as corroborative evidence and were screened based on established criteria for grading hadith sources.
Data analysis: Proceeded through four stages: decontextualisation (az matn girī), recontextualisation (bih matn dihī), categorisation (muqūlihbandī), and integration (yikpārchihsāzī). These steps involved identifying meaning units, coding, developing subcategories and categories, and ultimately synthesizing findings into a coherent conceptual model.
Trustworthiness: To ensure trustworthiness, Lincoln and Guba’s criteria—credibility (iʿtibārpazīrī), transferability (intiqālpazīrī), confirmability (tāyīdpazīrī), and dependability (itikādpazīrī)—were applied. In addition, expert agreement (tawāfuq-i kārshināsān) was assessed through consultation with scholars possessing expertise in both Islamic studies and psychology regarding the extracted categories and overarching themes.

Results: The findings indicated that qualitative content analysis of the Qur’an and interpretive narrations, conducted through open coding, yielded a total of 850 initial codes. After merging conceptually overlapping meaning units, these codes were condensed into 95 subcategories and subsequently organized at a higher level of abstraction into 33 categories. In the next analytic step, the categories were integrated into 13 overarching themes based on their semantic relationships, conceptual precedence and succession, and their explanatory roles within the internal logic of the textual sources.
Following the integration phase proposed in Bengtsson’s qualitative content analysis framework, these themes were further synthesized into five core dimensions, constituting the overall structure of the conceptual model of divorce-related factors:




Dimension


Description


Components






1. Foundational factors (ʿAwāmil-i bunyādīn)


Underlying roots of marital conflict


Inappropriate marriage formation (izdiwāj-i nādurust), instability of the perceived relational foundation (nāpāydārī-yi mabdaʾ-i idrāk shudih)




2. Perceptual contexts (Bistarhā-yi idrākī)


Dysfunctional meaning-making processes and distorted cognitive appraisals of marital issues


Contribute to mutual misunderstanding and dissatisfaction




3. Crisis core (Kānūn-i buḥrān)


Internal dynamics of relational erosion


Frustration (sarkhurdigī), emotional disengagement (dilzagī)




4. Moderating factors (ʿAwāmil-i taʿdīlgar)


Factors shaping the trajectory of escalation or containment of the marital crisis


Self-absorption (khwudfurūyī), indifference or ineffective intervention by significant others, formation of alternative emotional attachments




5. Coping patterns (Algūhā-yi muwājihih)


Couples’ strategic responses at the threshold of divorce


Ambivalence (dugānigī), defiance (sarkishī), separation (mutārakih), initiation of divorce proceedings (iqdām bih ṭalāq)




 
Validity assessment: The conceptual model’s validity was assessed using the Content Validity Index (CVI) and Content Validity Ratio (CVR), based on evaluations provided by nine subject-matter experts. The results confirmed the adequacy, relevance, and necessity of all dimensions and themes constituting the model.
Discussion and Conclusion: The findings of this study indicate that the conceptual model of divorce factors in the Qur’an is composed of five core dimensions: foundational factors, perceptual contexts, the crisis core, moderating factors, and coping patterns. At a lower analytical level, the model identifies nine principal factors contributing to the formation of divorce, which interact dynamically to explain the gradual erosion of the marital relationship.
Consistent with both domestic and international research, the results underscore the multidimensional and complex nature of divorce; however, the distinctive contribution of the present model lies in its identification of the initial point of marital conflict. Unlike many prevailing models that conceptualize emotional disengagement as the starting point of divorce, the findings suggest that the primary roots of conflict are embedded in foundational factors—particularly improper marital selection and disruptions in spouses’ systems of perception and meaning-making. Within this framework, feelings of helplessness and emotional exhaustion constitute the core of the crisis and are viewed as consequences of the persistence of maladaptive perceptions and distorted cognitive processing in spousal interactions.
Moreover, the role of moderating factors in either accelerating or attenuating the trajectory toward divorce highlights the significance of individual, interpersonal, and social contexts in couples’ final decision-making processes. In addition, the identification of diverse coping patterns demonstrates that couples approaching divorce do not adopt uniform strategies, and these variations warrant careful consideration in psychological interventions.
Overall, the proposed conceptual model, by emphasizing the role of foundational beliefs, problem perception, and moral agency (ʿāmiliyyat-i akhlāqī), provides a coherent framework for a deeper understanding of divorce determinants and offers a theoretical basis for prevention, intervention, and informed decision-making in the divorce process.
Acknowledgement: This article is derived from the author’s doctoral dissertation in the Department of Psychology, Research Institute of Hawzah and University. The author expresses sincere gratitude to the supervising and advisory professors, expert consultants, and members of the Psychology Department who contributed their valuable support and collaboration throughout this research.
Conflict of Interest: The author declares that there are no financial, personal, or professional conflicts of interest in the preparation and publication of this article.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Divorce (Ṭalāq)
  • Conceptual Model (Mudil-i Mafhūmī)
  • Divorce Causation (Sababshināsī-yi Ṭalāq)
  • Qualitative Content Analysis (Taḥlīl-i Muḥtawā-yi kayfī)
  • Determinants of Divorce (ʿAwāmil-i Ṭalāq)

مراجع

* قرآن کریم.
* نرم افزار جامع الاحادیث 3 نور.
*نرم افزار جامع التفاسیر 3 نور.
ابن‌شعبه حرانی، حسن بن علی. (۱۴۰۴ق)، تحف العقول، تصحیح علی‌اکبر غفاری، چاپ دوم، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
ایمان‌زاده، وحید.، محب، نعیمه.، عبدی، رضا. و هنرمند عظیمی، مرتضی. (۱۴۰۰)، «شناسایی عوامل مؤثر بر طلاق و ارائه مدلی برای پیش‌بینی طلاق با استفاده از الگوریتم درخت تصمیم»، پژوهش‌های کاربردی روان‌شناسی، س۱۲، ش۲، ص۲۴۷-۲۶۳. https://doi.org/10.22059/japr.2021.308375.643607
بابایی، رضا.، محسن‌زاده، فرشاد. و زهراکار، کیانوش. (1400)، «عوامل مؤثر در بروز اندیشه طلاق در متقاضیان طلاق: یک مطالعه داده‌بنیاد»، مشاوره و روان‌درمانی خانواده، س11، ش2، ص203ـ236. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22516654.1401.12.1.1.6.
بابایی، علی‌اکبر (1394)، قواعد تفسیر قرآن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
باستانی، سهیلا.، غلام‌زاده جفره، مریم. و سودانی، منصور. (۱۴۰۲)، «سازگاری با طلاق: تأملی بر تجربه زیسته زنان مطلقه از سازگاری با طلاق»، فصلنامه زن و جامعه، س۱۴، ش۵۴، ص۱۴۱-۱۵۶. https://doi.org/10.30495/jzvj.2023.31458.3961
بحرانی، هاشم بن سلیمان. (۱۴۱۵ق)، البرهان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسة البعثة، قسم الدراسات الإسلامیه.
بگی، میلاد. و حسینی، حاتم. (1400)، «تفاوت‌های نسلی در نگرش نسبت به طلاق در ایران: کاربرد الگوی چندسطحی»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، س10، ش3، ص23-44. https://doi.org/10.22108/srspi.2021.132060.1764
بلالی، اسماعیل.، نقدی، اسداله. و جعفری، راهله. (۱۳۹۸)، «جامعه‌پذیری و طلاق: بررسی پدیده طلاق با رویکرد فرایندی»، تحقیقات کیفی در علوم سلامت، س۸، ش۱، ص44-56. https://jqr1.kmu.ac.ir/article_90955.html
بیات، علی (1404)، مدل فرایند طلاق در قرآن براساس رویکرد چندبعدی معنوی خداسو، طراحی و امکان‌سنجی مداخله آن بر بهگزینی همسران مردد در تصمیم‌گیری برای طلاق، رساله دکتری گروه روان‌شناسی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
پاداش، زهرا.، یوسفی، زهرا.، عابدی، محمدرضا. و ترکان، هاجر. (1400)، «اثربخشی مشاوره زناشویی به روش گاتمن بر رضایت زناشویی و سازگاری زناشویی زنان متأهل متمایل به طلاق»، فصلنامه علوم روان‌شناختی، س20، ش104، ص1423-1436. https://doi.org/10.52547/JPS.20.104.1423
تقوی‌دینانی، پرستو.، باقری، فریبرز. و خلعتبری، جواد. (۱۳۹۹)، «مطالعه کیفی: تدوین مدل طلاق در شرایط اجتماعی و فرهنگی شهر تهران»،مجله علوم روان‌شناختی، س۱۹، ش۹۳، ص۱۱۶۳-۱۱۷۳. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17357462.1399.19.93.5.7
حبیبی‌تبار، جواد. (1388)، «طلاق و لایحه حمایت خانواده با تأکید بر پیشگیری از طلاق»، مطالعات راهبردی زنان (کتاب زنان)، س11، ش43، ص35-64. https://sid.ir/paper/93899/fa
حسینی، محمدتقی. و کلانتری، مهدی. (۱۴۰۱)، «فرایند تصمیم‌گیری برای طلاق در دوران کرونا: یک مطالعه گراندد تئوری»، کنگره علمی دانشجویان روان‌شناسی، علوم تربیتی و مشاوره، تهران. https://civilica.com/doc/1604174/
حکیم، سید منذر. و زاهدی‌فر، بتول. (۱۳۸۹)، «علل طلاق و راهبردهای کاهش آن از دیدگاه قرآن با روش ترتیب نزول»، مطالعات راهبردی زنان، ش۴۹، ص۲۹۳-۳۴۸. https://sid.ir/paper/463734/fa
خجسته‌مهر، رضا.، بهمئی، ابوطالب.، سودانی، منصور. و عباسپور، ذبیح‌اله. (۱۳۹۹)، «تبیین فرایند شکل‌گیری طلاق: یک پژوهش کیفی»، دستاوردهای روان‌شناختی، س۲۷، ش۱، ص23-46. https://doi.org/10.22055/psy.2020.32329.2488
رضایی، سمانه.، خدابخش پیرکلانی، روشنک. و خسروی، زهره. (۱۴۰۳)، «کشف و شناسایی عوامل مؤثر بر طلاق خاکستری: یک مطالعه داده‌بنیاد»، پژوهش‌های روان‌شناسی اجتماعی، س۱۴، ش۵۶، ص۹۷-۱۱۰. https://socialpsychology.ir/article2156506bb94b85a26df7afd21858e11195e704.
رضایی‌نسب، زهرا. (۱۴۰۰)، «فرایند شکل‌گیری طلاق در بین زنان مطلقه شهر ایلام» مسائل اجتماعی ایران (دانشگاه خوارزمی)، س۱۲، ش۱، ص299-۳۳۲. https://doi.org/10.52547/jspi.12.1.299
ساروخانی، باقر. (1399)، طلاق پژوهشی در شناخت واقعیت و عوامل اجتماعی: تهران: دانشگاه تهران.
صبوحی‌گلکار، زینب. و افراسیابی، حسین. (1403)، «روایت تصمیم به طلاق در بین مردان اقدام‌کننده به طلاق»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، س13، ش2، ص1-22. https://civilica.com/doc/2024418
صدوق، محمد بن علی بن بابویه. (۱۳۷۶ش)، الأمالی. تهران: کتابچه.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه. (۱۴۰۶ق)، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال. قم: دارالشریف الرضی للنشر.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه. (۱۴۱۳ق)، من لایحضره الفقیه، تصحیح علی‌اکبر غفاری، چاپ دوم، قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
صدیق‌اورعی، غلامرضا.، غنی‌زاده، مصطفی. و دیاری، مرتضی. (1399)، «زمینه‌ها و فرایندهای طلاق در زنان و مردان مشهدی»، علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، س17، ش1، ص29-54. https://doi.org/10.22067/social.2021.56373.0
صفری، اسمعیل. و گلنوازی، پروانه. (1401)، «مقایسه علل طلاق از دیدگاه مردان و زنان متقاضی طلاق توافقی»، دستاوردهای روان‌شناسی بالینی، س8، ش3، ص135-144. https://doi.org/10.22055/jacp.2023.44343.1301
طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۹۰ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ دوم، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طباطبایی، سید محمدکاظم. (1390)، منطق فهم حدیث، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیe.
طبرسی، فضل بن حسن. (۱۴۱۴ق / ۱۳۷۲ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تحقیق م. ج. البلاغی، چاپ سوم، تهران: ناصر خسرو.
طوسی، محمد بن حسن. (۱۳۸۷ق)، المبسوط فی فقه الامامیه، تصحیح س. م. کشفی، چاپ سوم، قم: المکتبه المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه.
عبداللهی، اصغر.، احدی، حسن.، تاجری، بیوک. و حاجی‌علی‌زاده، کبری. (۱۴۰۰)، «تدوین الگوی مفهومی عوامل شکل‌دهنده طلاق در پنج سال اول زندگی: یک مطالعه داده‌بنیاد»، مجله علوم روان‌شناختی، س۲۰، ش۹۷، ص1-12. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17357462.1400.20.97.10.7
عرب خراسانی، سمیه. (۱۳۹۸)، «جنسیت و جدایی: روایت زنانه»، مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، س۱۷، ش۱، ص35-62. https://doi.org/10.22051/jwsps.2019.24252.1918
عسکری‌ندوشن، عباس.، شمس‌قهفرخی، مهری. و شمس‌قهفرخی، فریده. (1398)، «تحلیلی از مشخصه‌های اقتصادی ـ اجتماعی مرتبط با طلاق در ایران»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، س8، ش25، ص1-16. https://ecc.isc.ac/showJournal/24849/228333/2029396
فتحی آشتیانی، علی.، امیری، سهراب.، فتحی آشتیانی، مینا.، صدقی، آزاده، و همکاران. (1402)، «عوامل مؤثر بر طلاق در ده سال گذشته در ایران». ترویج فرهنگ و سلامت، س۷، ش۲، ص289-302. https://doi.org/10.22034/7.2.18
فولادیان، مجید. و شجاعی‌قلعه‌نی، مینا. (1399)، «مطالعه جامعه‌شناختی فرایندهای وقوع طلاق»، خانواده‌پژوهی، س16، ش62، ص231-257. https://jfr.sbu.ac.ir/article_97819.html
قمی، علی بن ابراهیم. (۱۴۰۴ق)، تفسیر القمی، تحقیق ط. موسوی جزائری، چاپ سوم، قم: دارالکتاب.
کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق. (۱۴۰۷ق)، الکافی، به تصحیح علی‌اکبر غفاری و م. آخوندی، چاپ چهارم، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مخدومی، علی. و عباسی، مهدی. (1403)، «فرایند شکل‌گیری و تحول طلاق براساس منابع اسلامی»، روان‌شناسی و دین، س17، ش66، ص85-104. https://doi.org/10.22034/.2024.2020333
سازمان ثبت احوال کشور، معاونت فناوری اطلاعات و آمار جمعیتی، دفتر آمار و اطلاعات جمعیتی. https://www.sabteahval.ir
مطهری، مرتضی. (1374)، نظام حقوق زن در اسلام، چاپ نوزدهم، تهران: انتشارات صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر. (1374)، تفسیر نمونه، چاپ دهم، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
ملاحی، سارا. (1401)، تجارب زیسته افراد مطلاق از فرایند ازدواج تا طلاق، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته مشاوره خانواده، هرمزگان: دانشگاه هرمزگان.
مهدوی، سحر و حاتمیان، پیمان. (1397)، «رابطه تحریف‌های شناختی با کیفیت روابط زناشویی در معلمان زن متأهل»، رویش روان‌شناسی، س7، ش3، ص79ـ92. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.2383353.1397.7.3.11.4
میری، سمیه.، مقصودی، سپیده. و نیازی، محسن. (۱۴۰۱)، «عوامل مؤثر بر طلاق در جامعه ایرانی: الگویابی با استفاده از روش دیمتل»، فصلنامه فرهنگی‌ـ تربیتی زنان وخانواده، س۱۷، ش۶۱، ص۱۷۵-۱۹۷. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26454955.1401.17.61.7.2
نائیج بندپی، عین اله. و دلیر، اسمعیل. (۱۴۰۳)، «بررسی طراحی ساخت عوامل مؤثر بر طلاق در شهر نوشهر با استفاده از تحلیل عاملی»، فصلنامه جغرافیا و روابط انسانی، س۶، ش۴، ص۲۰۹-۲۲۶. https://www.doi.org/10.22034/gahr.2023.408270.1917
نجفی، محمدرضا.، احمدی، محمدرضا. و رضائیان، حسین. (۱۴۰۴)، «مدل فرایندی طلاق عاطفی در رابطه زناشویی: تحلیل مبتنی بر منابع اسلامی»، پژوهشنامه روان‌شناسی اسلامی، س۱۱، ش۲۳، ص15-31.. https://doi.org/10.22034/psy.2025.52165.1505
نظری، علی محمد.، رسولی، محسن.، داورنیا، رضا.، حسینی، امین. و بابایی‌گرمخانی، محسن. (1394)، «اثربخشی درمان کوتاه‌مدت راه‌حل‌محور بر فرسودگی زناشویی و میل به طلاق در زنان متأهل»، نشریه روان‌پرستاری، س3، ش3، ص41-52. http://ijpn.ir/article-1-616-fa.html
همتی، ف. (۱۳۹۸). مطالعه زمینه‌ها و بسترهای شکل‌گیری فرآیند طلاق: مورد مطالعه: شهر مشهد (پایان‌نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه بیرجند: دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
 
References
The Holy Qur’an.
ʿAbdullāhī, A., Aḥadī, Ḥ., Tājarī, B., & ḤājīʿAlīzādih, K. (1400 H.sh./2021). Tadwīn-i algow-i mafhūmī-yi ʿawāmil-i shākldihandah-ʾi ṭalāq dar panj sāl-i awwal-i zindigī: yak muṭāliʿih-ʾi dādah‌bunyād [Developing a conceptual model of the factors forming divorce in the first five years of marriage: A grounded theory study]. Majallah-ʾi ʿUlūm-i Ravānshinākhtī, 20(97), 1-12. Retrieved from https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17357462.1400.20.97.10.7 [In Persian]
Abedi, S. F., Ashoori, S., Jalili, M., Aminzadeh, A., & Shirani, B. (2024). The effectiveness of schema therapy on marital relationships and cognitive emotion regulation in couples on the verge of divorce. KMAN Counseling & Psychology Nexus, 2(2), 230-235. https://doi.org/10.61838/kman.psynexus.2.2.28
Akhavi Samarin, Z., Zahrakar, K., Mohsenzadeh, F., & Ahmadi, K. (2017). Investigating the contextual factors contributing to divorce in the socio-cultural context of Tehran: A qualitative study. Farhangiye Tarbiyatiye Zanan va Khanevadeh, 12(40), 105-126. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26454955.1396.12.40.5.3 [In Persian]
Al Ubaidi, B. A. (2017). The psychological and emotional stages of divorce. Journal of Family Medicine and Disease Prevention, 3(0360), 4-1. https://doi.org/10.23937/2469-5793/1510060
Allen, S., & Hawkins, A. J. (2017). Theorizing the decision-making process for divorce or reconciliation. Journal of Family Theory & Review, 9(1), 50-68. https://doi.org/10.1111/jftr.12176
Apostolou, M., Constantinou, C., & Anagnostopoulos, S. (2019). Reasons that could lead people to divorce in an evolutionary perspective: Evidence from Cyprus. Journal of Divorce & Remarriage, 60(1), 27-46. https://doi.org/10.1080/10502556.2018.1469333
ʿArab Khusāsānī, S. (1398 H.sh./2019). Jinsiyyat wa judāyī: ravāyat-i zanānah [Gender and separation: A female narrative]. Muṭāliʿāt-i Ijtimāʿī Ravānshinākhtī-yi Zanān, 17(1), 35-62. https://doi.org/10.22051/jwsps.2019.24252.1918 [In Persian]
Asayesh, M. H., Farahbakhsh, K., Salimi Bajestani, H., & Delavar, A. (2019). Studying the communication reactions of female victims of infidelity: A phenomenological study. Quarterly Journal of Counseling Research, 18(69), 31-58. http://dx.doi.org/10.29252/jcr.18.69.31 [In Persian]
ʿAskarī Nūdūshan, ʿA., Shams Qahfarukhī, M., & Shams Qahfarukhī, F. (1398 H.sh./2019). Taḥlīlī az mushakhaṣihā-yi iqtiṣādī-ijtimāʿī-i marbit bih ṭalāq dar Īrān [An analysis of the socioeconomic characteristics of divorce in Iran]. Pizhūhishhā-yi Rāhburdī-yi Masāʾil-i Ijtimāʿī-yi Īrān, 8(25), 1-16. Retrieved from https://ecc.isc.ac/showJournal/24849/228333/2029396 [In Persian]
Bābāyī, A. A. (1394 H.sh./2015). Qawāʿid-i tafsīr-i Qurʾān [Rules of Quranic interpretation]. Qom: Pizhūhishgāh-i Ḥawzah va Dānishgāh. [In Persian]
Bābāyī, R., Muḥsinzādih, F., & Zahrākār, K. (1400 H.sh./2022). ʿAwāmil-i muʾaththir dar burūz-i andīshih-ʾi ṭalāq dar mutaqāżiyān-i ṭalāq: yak muṭāliʿih-ʾi dādah‌bunyād [Factors affecting the occurrence of divorce ideation among divorce applicants: A grounded theory study]. Mushāvirah va Ravāndarmānī-yi Khānavādih, 11(2), 203-236. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22516654.1401.12.1.1.6 [In Persian]
Bagī, M., & Ḥusaynī, Ḥ. (1400 H.sh./2021). Tafāwuthā-yi naslī dar nigarish nisbat bih ṭalāq dar Īrān: kārburd-i algow-i chand‌saṭḥī [Generational differences in attitudes toward divorce in Iran: Application of multilevel modeling]. Pizhūhishhā-yi Rāhburdī-yi Masāʾil-i Ijtimāʿī-yi Īrān, 10(3), 23-44. https://doi.org/10.22108/srspi.2021.132060.1764 [In Persian]
Baḥrānī, H. b. S. (1415 AH). Al-Burhān fī Tafsīr al-Qurʾān. Qom: Muʾassisat al-Baʿthah, Qism al-Dirāsāt al-Islāmiyyah. [In Arabic]
Balālī, I., Naqdī, A., & Jaʿfarī, R. (1398 H.sh./2019). Jāmiʿihpazīrī wa ṭalāq: barrasī-yi pādīdih-ʾi ṭalāq bā rūykard-i farāyandī [Socialization and divorce: A study of divorce from a process perspective]. Taḥqīqāt-i Kayfī dar ʿUlūm-i Salāmat, 8(1), 44-56. Retrieved from https://jqr1.kmu.ac.ir/article_90955.html [In Persian]
Bardi Ozonidoji, R., Homayouni, A., & Seyed Hosseini, F. S. (2019). Effectiveness of spirituality-based therapy on burnout of women on the verge of divorce in Gorgan. Pishrafthaye Novin dar Ravanshenasi, Olume Tarbiyati va Amoozesh va Parvaresh, 2(16), 85-101. Retrieved from https://jonapte.ir/showpaper/635032 [In Persian]
Barlow, B. A. (2003). Marriage crossroads: Why divorce is often not the best option: Rationale, resources, and references. Marriage and Families, 10(1), 5.
Bāstānī, S., Ghulāmzādih Jufrih, M., & Sūdānī, M. (1402 H.sh./2023). Sāzgārī bā ṭalāq: taʾammulī bar tajribih-ʾi zīstih-ʾi zanān-i mullaqah az sāzgārī bā ṭalāq [Divorce adjustment: Reflection on divorced women’s lived experience of divorce adjustment]. Faṣlnāmih-ʾi Zan va Jāmiʿih, 14(54), 141-156. https://doi.org/10.30495/jzvj.2023.31458.3961 [In Persian]
Bayāt, ʿA. (1404 H.sh./2025). Mudil-i farāyand-i ṭalāq dar Qurʾān bar asās-i rūykard-i chandbuʿdī-yi maʿnavī-yi khudāsū, ṭarāḥī va imkānsanjī-yi mudākhilih-ʾi ān bar bihguzīnī-yi hamsarān-i mutaraddid dar taṣmīmgīrī barā-yi ṭalāq [The divorce process model in the Quran based on a God-oriented spiritual multidimensional approach: Design and feasibility of a discernment intervention for hesitant spouses in divorce decision-making] (Doctoral dissertation). Qom: Pizhūhishgāh-i Ḥawzah va Dānishgāh. [In Persian]
Bengtsson, M. (2016). How to plan and perform a qualitative study using content analysis. NursingPlus Open, 2, 8-14. https://doi.org/10.1016/j.npls.2016.01.001
Bohannan, P. (1970). The six stations of divorce. In P. Bohannan (Ed.), Divorce and after: An analysis of the emotional and social problems of divorce (pp. 29-55). Doubleday.
Brown, J., & Errington, L. (2024). Bowen family systems theory and practice: Illustration and critique revisited. Australian and New Zealand Journal of Family Therapy, 45(2), 135-155. https://doi.org/10.1002/anzf.1589
Cherlin, A. J. (2020). Degrees of change: An assessment of the deinstitutionalization of marriage thesis. Journal of Marriage and Family, 82(1), 62-80. https://doi.org/10.1111/jomf.12605
Corcoran, K. O. (2011). Psychological and emotional aspects of divorce. Mediate.com.
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage Publications.
Dasht-Bozorgi, Z., Asgari, M., & Asgari, P. (2017). The effectiveness of self-compassion training on inclination to divorce and intimate attitudes of married women referring to a family counseling center. Knowledge & Research in Applied Psychology, 18(1), 38-45. Retrieved from https://sanad.iau.ir/Journal/jsrp/Article/891025/FullText [In Persian]
Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1), 107-115. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2007.04569.x
Fackrell, T. A. (2012). Wandering in the wilderness: A grounded theory study of the divorce or reconciliation decision-making process (Unpublished doctoral dissertation). Brigham Young University. https://scholarsarchive.byu.edu/etd/3136
Farahmand, M., & Tavangar, M. (2018). A study of the relationship between dynamics of female identity and marital conflicts (Research field: The city of Yazd). Applied Sociology, 29(3), 157-180. https://doi.org/10.22108/jas.2018.104320.1116 [In Persian]
Faryabi, Z., & Zareii Mahmood-Abadi, H. (2015). Comparative study of marital adaptation, happiness, and divorce inclination in traditional and non-traditional marriages. Toloue Behdasht, 4(51), 83-94. Retrieved from http://tbj.ssu.ac.ir/article-1-1681-fa.html [In Persian]
Fatḥī Ashtiyānī, ʿA., Amīrī, S., Fatḥī Ashtiyānī, M., Ṣidqī, A., et al. (1402 H.sh./2023). ʿAwāmil-i muʾaththir bar ṭalāq dar dah sāl-i guzashtih dar Īrān [Effective factors on divorce in the past ten years in Iran]. Tarvīj-i Farhang wa Salāmat, 7(2), 289-302. https://doi.org/10.22034/7.2.18 [In Persian]
Fladmo, B., & Hertlein, K. M. (2017). The effect of negative and positive childhood divorce experiences on professional performers. Journal of Divorce & Remarriage, 58(8), 584-598. https://doi.org/10.1080/10502556.2017.1347860
Fūlādīyān, M., & Shujāʿī Qalʿihnī, M. (1399 H.sh./2020). Muṭāliʿih-ʾi jāmiʿah‌shinākhtī-yi farāyandhā-yi wuqūʿ-i ṭalāq [Sociological study of divorce proceedings]. Khānavādih‌pizhūhī, 16(62), 231-257. Retrieved from https://jfr.sbu.ac.ir/article_97819.html [In Persian]
Gottman, J. M. (2023). What predicts divorce? The relationship between marital processes and marital outcomes (Reissued ed.). Routledge. (Original work published 1994)
Ḥabībī Tabār, J. (1388 H.sh./2009). Ṭalāq wa lāyiḥih-ʾi ḥimāyat-i khānavādih bā taʾkīd bar pīshgīrī az ṭalāq [Divorce and the family protection bill with an emphasis on divorce prevention]. Muṭāliʿāt-i Rāhburdī-yi Zanān (Kitāb-i Zanān), 11(43), 35-64. Retrieved from https://sid.ir/paper/93899/fa [In Persian]
Ḥakīm, S. M., & Zāhidīfar, B. (1389 H.sh./2010). ʿIlal-i ṭalāq wa rāhburdhā-yi kāhish-i ān az dīdgāh-i Qurʾān bā ravish-i tartīb-i nuzūl [Causes of divorce and strategies for its reduction from the Qur’anic perspective using the order of revelation method]. Muṭāliʿāt-i Rāhburdī-yi Zanān, 49, 293-348. Retrieved from https://sid.ir/paper/463734/fa [In Persian]
Harris, S. M., Crabtree, S. A., Bell, N. K., Allen, S. M., & Roberts, K. M. (2017). Seeking clarity and confidence in the divorce decision-making process. Journal of Divorce & Remarriage, 58(2), 83-95. https://doi.org/10.1080/10502556.2016.1268015
Himmatī, F. (1398 H.sh./2019). Muṭāliʿih-ʾi zamīnihā wa bistarhā-yi shaklgīrī-yi farāyand-i ṭalāq: mawrid-i muṭāliʿih: shahr-i Mashhad [A study of the contexts and backgrounds of the divorce process formation: Case study of Mashhad] (Master’s thesis). Bīrjand: Dānishgāh-i Bīrjand, Dānishkadih-ʾi Adabīyāt wa ʿUlūm-i Insānī. [In Persian]
Ḥusaynī, M. T., & Kalāntarī, M. (1401 H.sh./2022). Farāyand-i taṣmīmgīrī barā-yi ṭalāq dar dawrān-i Kūrūnā: yak muṭāliʿih-ʾi groundid tīʾūrī [Decision-making process for divorce during the COVID-19 era: A grounded theory study]. Kungrih-ʾi ʿIlmī-yi Dānishjūyān-i Ravānshināsī, ʿUlūm-i Tarbiyatī va Mushāvirah, Tehran. Retrieved from https://civilica.com/doc/1604174/ [In Persian]
Ibn Shuʿbah al-Ḥarrānī, Ḥ. b. ʿA. (1404 AH). Tuḥaf al-ʿUqūl (A. A. Ghaffārī, Ed.; 2nd ed.). Qom: Jāmiʿih-ʾi Mudarrisīn-i Ḥawzih-ʾi ʿIlmiyyih. [In Arabic]
Īmānzādih, V., Muḥibb, N., ʿAbdī, R., & Hunarmand ʿAẓīmī, M. (1400 H.sh./2021). Shināsāyī-yi ʿawāmil-i muʾaththir bar ṭalāq wa arāyih-ʾi mudilī barā-yi pīshbīnī-yi ṭalāq bā istifādih az algorītm-i dirakht-i taṣmīm [Identifying effective factors on divorce and providing a model for divorce prediction using a decision tree algorithm]. Pizhūhishhā-yi Kārburdī-yi Ravānshināsī, 12(2), 247-263. https://doi.org/10.22059/japr.2021.308375.643607 [In Persian]
Jaberi, S., Etemadi, O., Fatehizade, M., & Rabbani Khorasgani, A. (2022). Iranian women’s divorce style: A qualitative study. Family Process, 61, 436-450. https://doi.org/10.1111/famp.1265
Jāmiʿ al-Aḥādīth Nūr software (Noor Comprehensive Hadith Software). Qom: Computer Research Center of Islamic Sciences (Noor). [In Persian]
Jāmiʿ al-Tafāsīr Nūr software (Noor Comprehensive Tafsir Software). Qom: Computer Research Center of Islamic Sciences (Noor). [In Persian]
Janmardy, M. (2011). Study of divorce in Iran provinces from 1977 to 1998: Emphasis on the role of Iran-Iraq war. International Journal of Sociology and Anthropology, 3(4), 108-132.
Kaslow, F. (1991). The sociocultural context of divorce. Family Therapy, 13(6), 583-607. https://doi.org/10.1007/BF00890595
Kerdegar, M., Barzegar, M., Baghooli, H., & Kouroshnia, M. (2025). Qualitative exploration of causal factors influencing the divorce process based on the lived experiences of divorced couples. Mental Health and Lifestyle Journal, 3(4), 1-12. https://doi.org/10.61838/mhlj.3.4.9
Kessler, S. (1975). The American way of divorce: Prescriptions for change. Basic Books.
Khwājastih‌Mihr, R., Bihmaʾī, A., Sūdānī, M., & ʿAbbāspūr, Z. (1399 H.sh./2020). Tabyīn-i farāyand-i shaklgīrī-yi ṭalāq: yak pizhūhish-i kayfī [The explanation of divorce formation process: A qualitative research]. Dastāwardhā-yi Ravānshinākhtī, 27(1), 23-46. https://doi.org/10.22055/psy.2020.32329.2488 [In Persian]
King, A. M., Plateau, C. R., Turner, M. J., Young, P., & Barker, J. B. (2024). A systematic review of the nature and efficacy of Rational Emotive Behaviour Therapy interventions. PLoS ONE, 19(7), e0306835. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0306835
Knapp, M. L., Vangelisti, A. L., & Caughlin, J. P. (2014). Interpersonal communication and human relationships (7th ed.). Pearson.
Kover, L., Szollosi, G. J., Frecska, E., Bugan, A., Berecz, R., & Egerhazi, A. (2024). The association between early maladaptive schemas and romantic relationship satisfaction. Frontiers in Psychology, 15, 1460723. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1460723
Krantzler, M. (2014). Creative divorce: A new opportunity for personal growth (e-book ed.). Open Road Integrated Media.
Kulaynī, M. b. Y. b. I. (1407 AH). Al-Kāfī (A. A. Ghaffārī & M. Ākhūndī, Eds.; 4th ed.). Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyyah. [In Arabic]
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications.
Mahdavī, S., & Ḥātamīyān, P. (1397 H.sh./2018). Rābiṭih-ʾi taḥrīfhā-yi shinākhtī bā kayfiyyat-i ravābiṭ-i zanāshūyī dar muʿallimān-i zan-i mutaʾahhil [The relationship of cognitive distortions with marital quality in married women teachers]. Ravish-i Ravānshināsī, 7(3), 79-92. Retrieved from https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.2383353.1397.7.3.11.4 [In Persian]
Makārim Shīrāzī, N. (1374 H.sh./1995). Tafsīr-i Namūnah (10th ed.). Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyyah. [In Persian]
Makhdūmī, ʿA., & ʿAbbāsī, M. (1403 H.sh./2024). Farāyand-i shaklgīrī wa taḥawwul-i ṭalāq bar asās-i manābiʿ-i Islāmī [The process of formation and transformation of divorce based on Islamic sources]. Ravānshināsī va Dīn, 17(66), 85-104. https://doi.org/10.22034/.2024.2020333 [In Persian]
Mallāḥī, S. (1401 H.sh./2022). Tajārib-i zīstih-ʾi afrād-i mullaqah az farāyand-i izdiwāj tā ṭalāq [Lived experiences of divorced individuals from marriage to divorce] (Master’s thesis). Hormozgān: Dānishgāh-i Hormozgān. [In Persian]
Mentser, S., & Sagiv, L. (2025). Cultural and personal values interact to predict divorce. Communications Psychology, 3(12), 1-11. https://doi.org/10.1038/s44271-025-00185-x
Mīrī, S., Maqṣūdī, S., & Niyāzī, M. (1401 H.sh./2022). ʿAwāmil-i muʾaththir bar ṭalāq dar jāmiʿih-ʾi Īrānī: algowyābī bā istifādih az ravish-i Dīmitil [Factors affecting divorce in Iranian society: Modeling using the DEMATEL method]. Faṣlnāmih-ʾi Farhangī-Tarbiyatī-yi Zanān wa Khānavādih, 17(61), 175-197. Retrieved from https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26454955.1401.17.61.7.2 [In Persian]
Moshfegh, M. (2016). Measuring the effect size of divorce tendencies in conducted surveys during 1995-2015. Journal of Social Work Research, 3(9), 1-41. https://doi.org/10.22054/rjsw.2016.9255 [In Persian]
Muṭahharī, M. (1374 H.sh./1995). Niẓām-i ḥaqq-i zan dar Islām [The legal system of women in Islam] (19th ed.). Tehran: Intishārāt-i Ṣadrā. [In Persian]
Nabavi, S. A., Rezadust, K., Mojtahedzadeh, S., & Shahriari, M. (2016). A sociological analysis of tendency toward divorce. Social-Cultural Strategy Quarterly, 5(20), 281-295. https://doi.org/10.1001.1.22517081.1395.5.3.11.0 [In Persian]
Najafī, M. Ḥ. (1425 AH). Jawāhir al-Kalām fī Sharḥ Sharāʾiʿ al-Islām (7th ed.). Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. [In Arabic]
Najafī, M. R., Aḥmadī, M. R., & Riḍāyīyān, Ḥ. (1404 H.sh./2025). Mudil-i farāyandī-yi ṭalāq-i ʿāṭifī dar rābiṭih-ʾi zanāshūyī: taḥlīl-i mubtanī bar manābiʿ-i Islāmī [A process model of emotional divorce in marital relationships: An analysis based on Islamic sources]. Pizhūhishnāmih-ʾi Ravānshināsī-yi Islāmī, 11(23), 15-31. https://doi.org/10.22034/psy.2025.52165.1505 [In Persian]
Nāyij Bandpayī, A. A., & Dalīr, I. (1403 H.sh./2024). Barrasī-yi ṭarāḥī-yi sākhtār-i ʿawāmil-i muʾaththir bar ṭalāq dar shahr-i Nūshahr bā istifādih az taḥlīl-i ʿāmilī [Investigating the design of factors affecting divorce in Nowshahr using factor analysis]. Faṣlnāmih-ʾi Jughrāfiyā wa Rawābiṭ-i Insānī, 6(4), 209-226. https://www.doi.org/10.22034/gahr.2023.408270.1917 [In Persian]
Naẓarī, A. M., Rasūlī, M., Dāvarnīyā, R., Ḥusaynī, A., & Bābāyī Garmkhānī, M. (1394 H.sh./2015). Aṡarbakhshī-yi darmān-i kūtāh‌muddat-i rāhḥal-miḥwar bar farasūdigī-yi zanāshūyī wa mayl bih ṭalāq dar zanān-i mutaʾahhil [The effectiveness of solution-focused brief therapy on marital burnout and tendency toward divorce in married women]. Nashriyyih-ʾi Ravānparastārī, 3(3), 41-52. Retrieved from http://ijpn.ir/article-1-616-fa.html [In Persian]
Oberoi, N., Desai, G., & Satyanarayana, V. A. (2024). ‘Attachment is such a core issue’: Therapist perspectives on attachment injuries in marriages in India. Counselling and Psychotherapy Research, 24(3), 897-912. https://doi.org/10.1002/capr.12725
Omeje, N. G., Ede, M. O., Ugwuanyi, C. S., Nwokeoma, B. N., & Alhassan, A. R. (2023). Testing the impacts of rational-emotive couple intervention in a sample of parents seeking divorce. Medicine, 102(27), e34221. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000034221
Pādāsh, Z., Yūsufī, Z., ʿĀbidī, M. R., & Turkān, H. (1400 H.sh./2021). Aṡarbakhshī-yi mushāvirah-ʾi zanāshūyī bih ravish-i Gātman bar riḍāyat-i zanāshūyī wa sāzgārī-yi zanāshūyī-yi zanān-i mutaʾahhil-i mutamāyil bih ṭalāq [Efficacy of Gottman’s marital counseling on marital satisfaction and marital adjustment of married women willing to get divorced]. Faṣlnāmih-ʾi ʿUlūm-i Ravānshinākhtī, 20(104), 1423-1436. https://doi.org/10.52547/JPS.20.104.1423 [In Persian]
Proulx, G. M. (1991). The decision-making process involved in divorce: A critical incident study (Master’s thesis). University of British Columbia. https://doi.org/10.14288/1.0053643
Qummī, ʿA. b. I. (1404 AH). Tafsīr al-Qummī (Ṭ. Mūsawī Jazāyirī, Ed.; 3rd ed.). Qom: Dār al-Kitāb. [In Arabic]
Rajabi, M., Hajebi, M. Z., & Monirpour, N. (2024). Explaining the model of marital commitment based on object relations with the mediating role of ego strength. Health, 2(4), 59-66. https://doi.org/10.61838/kman.hn.2.4.7
Rhoades, G. K., Kamp Dush, C. M., Atkins, D. C., Stanley, S. M., & Markman, H. J. (2011). Breaking up is hard to do: The impact of unmarried relationship dissolution on mental health and life satisfaction. Journal of Family Psychology, 25(3), 366-374. https://doi.org/10.1037/a0023627
Riḍāyī, S., Khudābahsh Pīrkalānī, R., & Khusrawī, Z. (1403 H.sh./2024). Kashf wa shināsāyī-yi ʿawāmil-i muʾaththir bar ṭalāq-i khākistarī: yak muṭāliʿih-ʾi dādah‌bunyād [Identification and exploration of factors affecting gray divorce: A grounded theory study]. Pizhūhishhā-yi Ravānshināsī-yi Ijtimāʿī, 14(56), 97-110. Retrieved from https://socialpsychology.ir/article2156506bb94b85a26df7afd21858e11195e704 [In Persian]
Riḍāyīnasab, Z. (1400 H.sh./2021). Farāyand-i shaklgīrī-yi ṭalāq dar bayn-i zanān-i mullaqah-ʾi shahr-i Īlām [The process of divorce formation among divorced women in Ilam]. Masāʾil-i Ijtimāʿī-yi Īrān, 12(1), 299-332. https://doi.org/10.52547/jspi.12.1.299 [In Persian]
Ṣabūḥī‌Gulkār, Z., & Afrāsiyābī, Ḥ. (1403 H.sh./2024). Ravāyat-i taṣmīm bih ṭalāq dar bayn-i mardān-i ʿamalkunandih bih ṭalāq [Narrative of the decision to divorce among men initiating divorce]. Pizhūhishhā-yi Rāhburdī-yi Masāʾil-i Ijtimāʿī, 13(2), 1-22. Retrieved from https://civilica.com/doc/2024418 [In Persian]
Sadrolashrafi, M., Khonakdar Tarsi, M., Shamkhani, A., & Yousefi Afrashteh, M. (2013). Divorce pathology (causes and factors) and strategies for its prevention. Journal of Cultural Engineering, 7(73-74), 26-53. Retrieved from https://sid.ir/paper/463734/fa [In Persian]
Ṣadūq, M. b. ʿA. b. B. (1376 H.sh./1997). Al-Amālī. Tehran: Kitābchih. [In Arabic]
Ṣadūq, M. b. ʿA. b. B. (1406 AH). Thawāb al-Aʿmāl wa ʿIqāb al-Aʿmāl. Qom: Dār al-Sharīf al-Raḍī lil-Nashr. [In Arabic]
Ṣadūq, M. b. ʿA. b. B. (1413 AH). Man Lā Yaḥḍuruhu al-Faqīh (A. A. Ghaffārī, Ed.; 2nd ed.). Qom: Intishārāt-i Islāmī vābastih bih Jāmiʿih-ʾi Mudarrisīn-i Ḥawzih-ʾi ʿIlmiyyih. [In Arabic]
Ṣafarī, I., & Gulnawāzī, P. (1401 H.sh./2022). Muqāyasih-ʾi ʿilal-i ṭalāq az dīdgāh-i mardān wa zanān-i mutaqāżī-yi ṭalāq-i tawāfuqī [Comparing the causes of divorce from the point of view of men and women applying for consensual divorce]. Dastāwardhā-yi Ravānshināsī-yi Bālīnī, 8(3), 135-144. https://doi.org/10.22055/jacp.2023.44343.1301 [In Persian]
Sārūkhānī, B. (1399 H.sh./2020). Ṭalāq: pizhūhishī dar shinākht-i wāqiʿiyyat wa ʿawāmil-i ijtimāʿī [Divorce: A study on understanding the reality and social factors]. Tehran: Dānishgāh-i Tihrān. [In Persian]
Sāzmān-i S̱abt-i Aḥwāl-i Kishwar, Muʿāwiniyyat-i Fannāwarī-yi Iṭṭilāʿāt va Āmār-i Jamʿīyatī, Daftar-i Āmār va Iṭṭilāʿāt-i Jamʿīyatī. Retrieved from https://www.sabteahval.ir [In Persian]
Sbarra, D. A., & Emery, R. E. (2005). Coparenting conflict, nonacceptance, and depression among divorced adults: Results from a 12-year follow-up study of child custody mediation using multiple imputation. American Journal of Orthopsychiatry, 75(1), 63-75. https://doi.org/10.1037/0002-9432.75.1.63
Shultz, K. S., Whitney, D. J., & Zickar, M. J. (2014). Measurement theory in action: Case studies and exercises. Routledge.
Ṣiddīq-i Ūraʿī, Gh. R., Ghanīzādih, M., & Diyārī, M. (1399 H.sh./2020). Zamīnihā wa farāyandhā-yi ṭalāq dar zanān wa mardān-i Mashhadī [Contexts and processes of divorce among men and women in Mashhad]. ʿUlūm-i Ijtimāʿī-yi Dānishgāh-i Firdawsī-yi Mashhad, 17(1), 29-54. https://doi.org/10.22067/social.2021.56373.0 [In Persian]
Ṭabarsī, F. b. Ḥ. (1414 AH/1372 H.sh./1993). Majmaʿ al-Bayān fī Tafsīr al-Qurʾān (M. J. al-Balāghī, Ed.; 3rd ed.). Tehran: Nāṣir Khusraw. [In Arabic]
Ṭabāṭabāyī, S. M. Ḥ. (1390 AH/1970). Al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān (2nd ed.). Beirut: Muʾassisat al-Aʿlamī lil-Maṭbūʿāt. [In Arabic]
Ṭabāṭabāyī, S. M. K. (1390 H.sh./2011). Manṭiq-i fahm-i ḥadīs̱ [The logic of understanding hadith]. Qom: Muʾassisih-ʾi Āmūzishī va Pizhūhishī-yi Imām Khumaynī. [In Persian]
Taqvā Dīnānī, P., Bāqirī, F., & Khalʿatbarī, J. (1399 H.sh./2020). Muṭāliʿih-ʾi kayfī: tadwīn-i mudil-i ṭalāq dar sharāyiṭ-i ijtimāʿī wa farhangī-yi shahr-i Tihrān [Modeling of predisposing factors of divorce in cultural and social conditions of Tehran]. Majallah-ʾi ʿUlūm-i Ravānshinākhtī, 19(93), 1163-1174. Retrieved from https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17357462.1399.19.93.5.7 [In Persian]
The Holy Qur’an.
Ṭūsī, M. b. Ḥ. (1387 AH/2008). Al-Mabsūṭ fī Fiqh al-Imāmiyyah (S. M. Kashfī, Ed.; 3rd ed.). Qom: Al-Maktabah al-Murtaḍawiyyah li-Iḥyāʾ al-Āthār al-Jaʿfariyyah. [In Arabic]
Waller, K. L., & MacDonald, T. K. (2010). Trait self-esteem moderates the effect of initiator status on emotional and cognitive responses to romantic relationship dissolution. Journal of Personality, 78(4), 1271-1299. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.2010.00650.x
Young, M. E., & Long, L. L. (2006). Counseling and therapy for couples (2nd ed.). Brooks Cole.
 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار