نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی پژوهشکده تفسیر هیات علمی

10.30471/psy.2022.8365.1967

چکیده

رشد از مسائل اساسی و واژگان پرکاربردِ دانش‏هایی چون روان‌شناسی و علوم تربیتی است. در دانش روان‌شناسی، رشد به ابعاد جسمی، جنسی، عقلی، اقتصادی، اخلاقی، عاطفی، اعتقادی و... تقسیم می‎شود؛ در آموزه‎های قرآنی نیز رشد در معانی یادشده به‎کار رفته است. هدف این پژوهش، تحلیل روان‌شناختی رشد عاطفی در قرآن با تأکید بر آیه 7 سوره حجرات و بررسی نسبت آن با رشد عاطفی در دانشِ روان‌شناسی است. رشد عاطفی−قرآنی، تحول و تعالی عواطف انسانی در پرتوی تربیت قرآنی است که با دوست داشتنِ خوبی‏ها و میل به انجام آنها و نفرت از بدی‎ها بروز می‎کند. باریابی به مقام رشد عاطفی، هدف نزول قرآن (جن، 2) و تربیت قرآنی، فرایند دستیابی به رشد عاطفی است. از رشد عاطفی می‎توان به رشد قرآنی، متعالی، معنوی، اخلاقی نیز تعبیر کرد. شیوه گردآوری اطلاعات، کتابخانه‎ای و گستره آن، قرآن و داده‎های روان‌شناختی درباره دو مفهوم رشد و عاطفه است؛ روشِ پژوهش، تحلیلِ مفهومی به سه‎گونه تحلیلِ سیاقی، تحلیلِ مفاهیم متضاد و تحلیلِ شبکه معنایی است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Psychological analysis of Quranic development and its signs

نویسنده [English]

  • Ali akbar Hoseyni ramandi

Research Institute of Islamic Sciences and Culture Research Institute of Faculty Interpretation

چکیده [English]

رشد از مسائل اساسی و از واژگان پرکاربردِ دانش‏هایی چون، روانشناسی و علوم تربیتی است. در دانش روانشناسی، رشد به جسمی، جنسی، عقلی، اقتصادی، اخلاقی، عاطفی، اعتقادی و ... تقسیم می‎شود؛ در آموزه‎های قرآنی نیز رشد در معانی یادشده به‌کار رفته است. هدف این پژوهش، تحلیل روانشناختیِ رشدعاطفی در قرآن با تأکید بر آیه‏ی 7 سوره حجرات و بررسی نسبت آن با رشدعاطفی در دانشِ روانشناسی است. رشدعاطفی- قرآنی، تحول و تعالی عواطف انسانی در پرتوی تربیت قرآنی است که با دوست داشتنِ خوبی‏ها و میل به انجام آن‌ها و نفرت از بدی‌های، بروز می‎کند. باریابی به مقام رشدعاطفی، هدف نزول قرآن(جن/2) و تربیت قرآنی، فرایند دست‎یابی به رشدعاطفی است. از رشد عاطفی می‌توان به رشدقرآنی، متعالی، معنوی، اخلاقی نیز تعبیر کرد. شیوه گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای و گستره آن، قرآن و داده‎های روانشناختی در باره دو مفهوم رشد و عاطفه است؛ روشِ پژوهش، تحلیلِ مفهومی، به سه‌گونه‌ی تحلیلِ سیاقی، تحلیلِ مفاهیم متضاد و تحلیلِ شبکه معنایی است.

کلیدواژه‌ها [English]

  • رشد
  • اخلاق
  • عاطفه
  • رشدعاطفی
  • قرآن
‏‫* قرآن کریم
* نهج البلاغه
1. آ کوچکیان، احمد (1393)، فروکاهشی سبک زندگی (تفسیر سوره مسد)، تهران: بیناد اندیشه دینی و مطالعات توسعه.
2. آبراهام مازلو (1371)، به سوی روان‌شناسی بودن، ترجمه احمد رضوانی، مشهد: آستان قدس.
3. آذربایجانی، مسعود و همکاران (1382)، روان‌شناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، تهران: سمت.
4. آنتونیومورونو، یونگ (1380)، خدایان، انسان مدرن، چ2، ترجمه داریوش مهرجویی، تهران: مرکز نشر.
5. ابن منظور، محمد بن مکرم‎ (۱۴۱۴ق)، لسان العرب، چ3، بیروت‎: دار صادر‎.
6. ابن‌اعثم کوفی (1411ق)، الفتوح، بیروت: دارالاضواء.
7. احمد بن فارس، أبوالحسین (1399ق)، معجم مقاییس اللغة، قم: دارالفکر.
8. اخوت، حمدرضا (1393)، معناشناسی رشد، تهران: قرآن و اهل‌بیت نبوتj.
9. انزایی‌نژاد، رضا و بهجت‌سادات حجازی (1384)، «اصل سنخیت در عرفان و همانندسازی در روان‌شناسی»، نشریه دانشکده ادبیان و علوم انسانی، س48، ش197، ص35−54.
10. ایزوتسو، توشیهیکو (1378)، مفاهیم اخلاقی دینی در قرآن مجید، ترجمه فریدون بدره‎ای، چ2، تهران: فرزان روز.
11. باقری، خسرو (1384)، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، چ10، تهران: انتشارات مدرسه.
12. بخشایش، علیرضا و مطهره فرزاد (1393)، بررسی تطبیقی رشد اخلاقی از دیدگاه اسلام و کلبرگ، قم: کنگره بین‌المللی فرهنگ و اندیشه دینی.
13. پارسا، محمد (1367)، روان‌شناسی رشد کودک و نوجوان، تهران: نشر مؤلف.
14. تبریزی خیابانی، علی (۱۳۸۵ق)، صیام وقایع الایام، تبریز: کتابفروشی قرشی.
15. ثعلبى نیشابورى، ابواسحاق احمد بن ابراهیم (1422ق)، الکشف و البیان عن تفسیر القرآن، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
16. جاویدان، فاطمه و دیگران (زمستان 1391)، «تحلیل نظریه رشد اخلاقی کولبرگ با رویکرد قرآنی مقاله»، اخلاق زیستی، ش6، ص11−48.
17. جوادی آملی، عبدالله (1378)، تسنیم، تفسیر قرآن کریم، قم: نشر اسراء.
18. جوادی آملی، عبدالله (1385)، حق و تکلیف در اسلام، چ2، قم: نشر اسراء.
19. حائری شیرازی، محی‌الدین (1372)، انسان‌شناسی، قم: انتشارات شفق.
20. حدادی، آمنه (1389)، حس فرامتن در قرآن، تهران:‌ دانشگاه تربیت معلم، پایان نامه کارشناسی ارشد.
21. حقانی، ابوالحسن (1396)، روانشناسی رشد، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
22. خزاغی، زهرا و نسرین رامادان (بهار1392)، «رشد اخلاقى؛ اصول و روش‌های آن از نظر افلاطون»، پژوهشهای فلسفیکلامی، س14، ش3 و4، ص99−118.
23. دلشاد تهرانی، مصطفی (1385)، ماه مهرپرور: تربیت در نهجالبلاغه، چ3، تهران: انتشارات دریا.
24. دیویی، جان (1369)، تجربه و آموزشوپرورش، ترجمه اکبر میرحسینی، تهران: مرکز ترجمه و نشر کتاب.
25. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق)، المفردات فی غریب القرآن‏، دمشق و بیروت: دارالعلم الدار.
26. ریو، جان مارشال (1376)، انگیزش و هیجان، چ15، ترجمه یحیی سیدمحمدی، تهران: نشر ویرایش.
27. سعیدی‌مهر، محمد (1396)، آموزش کلام اسلامی، چ2، قم: کتاب طه.
28. سیف، سوسن و همکاران (1383)، روانشناسی رشد، تهران: سمت.
29. شعاری‎نژاد، علی‌اکبر (1386)، روانشناسی رشد، تهران:‎ انتشارات اطلاعات.
30. شفیع‌آبادی، عبدالله و غلامرضا ناصری (1365)، نظریه‌های مشاوره و روان‌درمانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
31. صدوق، أبی جعفر محمد بن علی (1355ش)، امالی، تهران: اسلامیه.
32. صفایی حائری، علی (1380)، روش برداشت از قرآن به ضمیمه رشد و صراط، چ2، قم: هجرت، ص131−166.
33. صفوی، کورش (1384)، فرهنگ توصیفی، تهران: فرهنگ معاصر.
34. صفوی، کورش (1387)، درآمدی بر معنی‌شناسی، تهران: سوره مهر.
35. طباطبایی، محمدحسین (1417ق)، المیزان فى تفسیر القرآن،‏ چ5، قم: دفتر انتشارات اسلامی‏.
36. طریحى، فخرالدین (1375)، ‏مجمع البحرین‏، چ3، تهران‏: کتابفروشى مرتضوى.‏
37. عمید، حسن (1363)، فرهنگ فارسی عمید، تهران: امیر کبیر.
38. فراهیدى، خلیل‌بن‌احمد (1410ق)، العین، چ2، قم: هجرت.
39. فرجی، ذبیح‎الله (1371)، انگیزش و هیجان، تهران: انتشارات خردمند.
40. فیض کاشانى، ملامحسن (1423ق)، الحقائق فى محاسن الاخلاق، چ2، قم: دارالکتاب الاسلامى.
41. فیومی، احمد بن محمد (1405ق)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم: دارالهجره.
42. قرائتی، محسن (1383)، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
43. قرشی، علی‌اکبر (1361)، قاموس قرآن، چ8، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
44. کاپلان، پاول اس (1384)، روان‌شناسی رشد کودک، مترجم مهرداد فیروزبخت، تهران:‌پخش رسا.
45. کاردان، علی‌محمد و همکاران (1381)، درآمدی بر تعلیم و تربیت اسلامی، چ6، تهران: انتشارات سمت.
46. کاویانی، محمد (1395)، روان‌شناسی در قرآن، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
47. کلینی، محمدبن‌یعقوب (1411ق)، اصول الکافی، بیروت: دارالتعارف.
48. کمپانی، فضل‎الله (1362)، منتخب غررالحکم، تهران: انتشارات مفید.
49. لاینز، جان (1391)، درآمدی بر معناشناسی زبان، ترجمه کورش صفوی، تهران:‌علمی.
50. مجلسی، محمدباقر (1403ق)، بحارالانوار، چ2، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
51. محمدی ری‎شهری (1393)، میزان الحکمه، ترجمه حمیدرضا شیخی، چ14، قم: نشردار الحدیث.
52. مدرسی، محمدتقی (1377)، تفسیر هدایت، مشهد: آستان قدس رضوی.
53. مصباح، علی و همکاران (1374)، روانشناسی رشد با نگرش به منابع اسلامی، تهران: سمت.
54. مصطفوی، حسن‏(1360)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏، تهران‏: بنگاه ترجمه و نشر کتاب‏.
55. مطهری، مرتضی (1367)، آشنایی با قرآن، چ12، تهران: انتشارات صدرا.
56. مطهری، مرتضی(1383)، مجموعه آثار، تهران: صدرا.
57. مظفر، محمدرضا (1370ش)، اصولالفقه، قم: دفتر تبلیغات.
58. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (1368)، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
59. واعظی، احمد (1387)، انسان از دیدگاه اسلام، تهران: سمت.
60. هنری ماسن، پاول و همکاران (1380)، رشد و شخصیت کودک، ترجمه مهشید یاسایی، تهران: ‎نشر کتاب.
61. Kurtines and J. L. Gewirtz (Eds.) (1995), Moral development: An introduction, Boston: Allyn, p.229− 253.
62. Geeraerts, Dirk(2010), Theories of Lexical Semantics ،Oxford University Press.