نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

2 هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

3 هیأت علمی مؤسسه امام خمینی(ره)

10.30471/psy.2021.5963.1814

چکیده

پژوهش حاضر در پی دست‌یابی به تدوین مدل مفهومی خرد اسلامی و بررسی میزان روایی آن به سه روش معناشناسی زبانی، روش کیفی داده بنیاد، و روش توصیفی زمینه‌‌یابی بود. با تشکیل حوزه معنایی خرد در لغت و روان‌شناسی، 23 مفهوم اولیه مشیر به خرد در منابع اسلامی شناسایی شد. نتایج حاصل از «بررسی روایی محتوایی» در این مرحله، به حذف 4 مفهوم و باقی ماندن 19 مفهوم دیگر منجر شد. در بخش «جمع‌آوری مستندات»، نتایج حاصل از جستجوی داده‌های مرتبط با مفاهیم نوزده‌گانه، بالغ بر 2149 داده بود که در دو مرحله ضعف کتاب و عدم ارتباط مفهومی، غربال شدند. حاصل غربالگری، حذف 1039 مستند و باقی ماندن 1110 داده اسلامی؛ و در نهایت 12 مفهوم برای مدل پردازی بود. این مفاهیم شامل عقل، حکمت، تمییز، معرفت، علم، پردازش ذهنی، فهم، بصیرت، فراست، کیاست، فقه، فطانت و ذکاوت بودند که به شیوه نظریه کیفی داده بنیاد در چهار مرحله کدگذاری، تحلیل شدند. با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند، 1276 کد باز اولیه، 344 کد باز متمرکز، 84 کد محوری و 19 مقوله هسته‌ای شناسایی شد. نسبت‌سنجی میان مقوله‌های هسته‌ای و عرضه مجدد آن‌ها به مستندات نشان داد، خرد اسلامی از ده مؤلفه مفهومی شامل علم، تمییز، پردازش ذهنی، مهار، اتقان در عمل، کیاست، فراست، بصیرت، فقاهت و تیزفهمی تشکیل شده است. این مولفه‌ها توسط 11 کارشناس مورد ارزیابی قرار گرفته و با استفاده از «شاخص روایی محتوایی(CVI)» تحلیل شد. روایی مولفه‌ها توسط کارشناسان مطلوب ارزیابی شد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Developing Conceptual Model of Wisdom Based on Islamic Sources: Grounded Theory Analysis

نویسندگان [English]

  • Ali Bayat 1
  • Hamid Rafiee Honar 2
  • mohammadreza jahangirzade 3

1 PhD student in theResearch Institute Hawzah & University

2 Faculty of the Institute of Islamic Sciences and Culture

3 assistant professor of imam khomeyni institute

چکیده [English]

The present study sought to achieve the three goals of developing a conceptual model of Islamic wisdom, examining its validity, and designing a process model, using three methods of Linguistic semantics, Survey descriptive method and qualitative Grounded Theory method. First, the semantic domain of wisdom in vocabulary and psychology was formed, and then 23 basic concepts related to wisdom were identified in Islamic sources. The results of the "Content Validity Review" at this stage led to the elimination of 4 concepts and remained 19 concepts. In the "Document Collection" section, the results of the search for descriptive-explanatory sentences related to the nineteen concepts were reached to 2149, which were screened in two stages of book weakness and lack of conceptual relevance. The result of the screening was the removal of 1039 statements and the remaining 1110 Islamic data; and finally there were 12 concepts for modeling. These concepts included reason (Aghl), intellect (Hekmat), distinction (Tamiz), cognition (Makefast), knowledge (Elm), mental processing (Pardazesh zehni), understanding (Fahm), insight (Basirat), acumen (Ferasat), perspicacity (Kiasat), feghh, ingenuity (Fetanat) and sagacity (Zekavat), were analyzed by the method of qualitative Grounded Theory, including four types of coding: primary open coding, centralized open coding, axial coding and selective coding. Using purposive sampling based on the Criterion principle, 1276 primary open codes, 344 centralized open codes, 84 axial codes and 19 core categories were identified

کلیدواژه‌ها [English]

  • Wisdom
  • reason
  • Intellect
  • Islamic psychology